Een gedetineerde die zelfmoord wil plegen, heeft weinig nodig

Het was niet de eerste keer. Fred B., die vorige week in de gevangenis in Vught zelfmoord wist te plegen, had al meerdere pogingen gedaan zichzelf te doden. In oktober vorig jaar moest de rechtszaak tegen de 29-jarige man uitgesteld worden na een zelfmoordpoging in zijn cel. Hij was er toen in geslaagd een strop te fabriceren van een zogenoemd scheurhemd, dat juist speciaal ontworpen is om te voorkomen dat gedetineerden zichzelf iets aan kunnen doen (korte mouwen, dikke stof). Na dat incident werd B. geboeid opgesloten in een isoleercel, met een motorhelm op. Een week later werd hij alsnog naar de rechtbank gebracht, omringd door beveiligers.

Fred B. maakte een einde aan zijn leven, kort voor de rechter het vonnis zou uitspreken in zijn zaak. In juli vorig jaar vermoordde hij de ouders van zijn ex-vriendin in hun huis in Middelburg. Daarmee wilde hij zijn ex straffen voor het verbreken van de relatie met hem. Tegen B. was levenslang geëist. Vorige week zou het vonnis worden uitgesproken, maar als een verdachte overlijdt, moet de vervolging worden gestaakt.

Op verzoek van de familie las de rechtbank toch een passage uit het vonnis voor. B. heeft altijd verklaard dat niet hij, maar de vader van zijn ex haar moeder heeft vermoord. B. zou de moeder als menselijk schild hebben gebruikt. De rechtbank zei dat ze die verklaring niet gelooft.

De officier van justitie heeft een onderzoek gelast naar de omstandigheden van de zelfmoord. Ook de Dienst Justitiële Inrichtingen van het ministerie van Veiligheid doet, zoals altijd bij zelfdoding, een onderzoek.

Jaarlijks slagen tussen de 10 en 20 gedetineerden erin zelfmoord te plegen in een huis van bewaring (voorarrest) of een gevangenis. De aantallen verschillen per gevangenis, maar dat hangt meestal samen met het soort gedetineerden dat er is opgesloten. Vught is er voor de zwaarste categorie verdachten en veroordeelden. De gevangenis herbergt onder meer de EBI (extra beveiligde inrichting) waar bijvoorbeeld alle terreurverdachten worden opgesloten en één van de vijf psychiatrisch penitentiaire centra in Nederland, waar kindermisbruiker Robert M. zit.

Uit een analyse over 2010 bleek dat de helft van het aantal zelfmoorden in dat jaar plaatsvond direct na opsluiting, rond het vernemen van een rechterlijke beslissing of nadat een relatie met een geliefde of kind werd verbroken. Onder welke omstandigheden Fred B. gedetineerd was op de dag voor het vonnis zou worden uitgesproken, wil het ministerie van Veiligheid en Justitie niet zeggen voor de onderzoeken klaar zijn.

In de regel geldt dat gedetineerden die echt zelfmoord willen plegen, weinig nodig hebben. Ze verhangen zich aan de kraan of een deurknop, met een stuk laken of een broekspijp. In één geval wist een gedetineerde zijn eigen nek te breken door in een cel tegen de muur op te rennen.

Staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) schreef vorig jaar aan de Tweede Kamer dat „de ultieme preventie” tegen zelfmoorden in de gevangenis bestaat uit plaatsing in een isoleercel onder continue observatie. Maar deze ingrijpende maatregel kan „niet lichtvaardig en niet langdurig” genomen worden.