Zoemende eenzaamheid aan de rand van het leven

Een MRI-scan liet in 2005 een levensbedreigende hersentumor zien bij kunstenares Barbara Glastra van Loon. Dankzij snel ingrijpen kon zij gered worden, al moest ze vervolgens vrijwel alles opnieuw leren: lopen, praten, denken in zekere zin. Kunst maken.

Zo’n twintig keer ging ze die tunnel in, met „een Hannibal Lecter-masker” op, zoals ze schrijft. Daar lag ze. En luisterde. Het geluid in de scanner vormt de basis voor haar voorstelling Over cirkels, mijn ziel en A-Coustic, die ze speciaal maakte voor de Gashouder op het Amsterdamse Westergasfabriekterrein.

Het is een intrigerende titel voor een intrigerende voorstelling. Klanksculptuur is misschien een beter woord. De cirkels zijn drie kokervormige projectieschermen die als reusachtige zuigers in ultraslowmotion omhoog en omlaag bewegen. Daarbinnen zitten musici, soms aan oog en oor onttrokken door geluidsdichte binnenkokers: accordeonduo Toeac, cimbalomspeelster Nora Mulder en Lies Beijerink met drie didgeridoos. De grootste cirkel is de Gashouder zelf, waarin rondom luidsprekers een soundscape vol verontrustende MRI-samples projecteren. Allemaal zijn ze echo’s van de tunnel die je in zich opneemt.

Ik heb nooit een MRI-scan gehad. Voor mijn knie, maar dat telt niet. Toch begreep ik dit geluid, de dreiging ervan, de manier waarop het je overweldigt en afzondert.

De klankwereld die Glastra van Loon oproept is tegelijk fascinerend en beangstigend, soms oorverdovend, dan weer uiterst klein. Zoemers en alarmbellen, haastige stappen door een ziekenhuisgang. Eenzame snerpende tonen. Stilte. En steeds weer het pompen en zwoegen van de machines. Over cirkels biedt een bedwelmende ervaring van eenzaamheid aan de rand van het leven, waar hoop de gedaante aanneemt van etherisch schurende cimbalomsnaren, of een amechtig zuchtende accordeon, in een cirkel van hard wit licht.