De verlegen premier kruipt opeens uit zijn schulp

De risicomijdende Spaanse premier Rajoy was opvallend openhartig over zijn grote bezuinigingen. ‘Natuurlijk heb ik me hiertegen verzet’. Een partijrebellie dreigt.

Premier Mariano Rajoy. Foto AFP

Mariano Rajoy leek opgelucht. De Spaanse premier moest woensdag in het parlement het grootste bezuinigingspakket uit de recente geschiedenis aankondigen. Vol maatregelen waar hij zelf als oppositieleider fel tegen ageerde. Die lijnrecht ingaan tegen verkiezingsbeloftes waarmee hij een half jaar geleden het premierschap won.

Al bij zijn aantreden waren de meeste ingrepen onvermijdelijk, maar Rajoy bleef nog maanden tegenstribbelen. Deze week kon hij de waarheid eindelijk onder ogen zien.

Zoals over de noodzaak van btw-verhoging. „Natuurlijk heb ik me hiertegen verzet. Als iedereen dat weet, waarom zou ik dat nog ontkennen?”, zei Rajoy in een voor hem ongekend openhartige stijl. Om de oppositie vervolgens voor te houden: „Discussies over wat ik destijds heb gezegd, hebben nu weinig zin. Voor mij is 2012 al een tijdje begonnen.”

Uiteindelijk dwong Europa Rajoy tot de radicale koerswijziging. In ruil voor de bankensteun moet Madrid strikt voldoen aan de Brusselse begrotingseisen.

Voordat hij het regeringspaleis Moncloa betrok, was Rajoy acht jaar oppositieleider. In die rol profileerde hij zich als een verlegen, moeilijk te peilen politicus. Een man die terugschrikt voor risico’s en openlijk conflict zoveel mogelijk vermijdt. Interne kritiek in zijn centrum-rechtse Volkspartij (PP) smoorde hij door haar te negeren, waarna zijn tegenstanders vermoeid afhaakten. Optreden in de media haat hij.

Het waren kwaliteiten waarmee hij – ondanks twee verkiezingsnederlagen – nipt overleefde als PP-leider. Tekenend is dat hij sinds zijn aantreden maar vier interviews gaf. De persconferentie na de wekelijkse ministerraad laat hij over aan zijn vicepremier en vakministers.

Over het debacle rond Bankia – een fusie van zeven spaarbanken (cajas) die geleid werd door eigen partijgenoten – legde Rajoy amper verantwoording af. Dit terwijl honderdduizenden klanten feitelijk werden opgelicht toen ze Bankia-aandelen, rommelhypotheken en ingewikkelde financiële producten kregen aangesmeerd. Zij zien hun geld waarschijnlijk niet meer terug.

Woensdag uitte Rajoy enige zelfkritiek: „Ik ben premier van een rechtse regering en ik heb een bank genationaliseerd.”

De premier liet een hoogoplopend conflict ontstaan in de boezem van zijn kabinet. Hierin staan minister van Economie, Luis de Guindos, en Begrotingsminister Cristóbal Montoro, tegenover elkaar. De Guindos is het technocratische visitekaartje van de regering in het buitenland. Hij spreekt goed Engels, geeft regelmatig interviews aan de Angelsaksische zakenpers en zit aan bij de eurovergaderingen in Brussel.

Montoro daarentegen is een zeer politiek ingestelde partijveteraan. Een improviserende Andalusiër in wie Rajoy veel vertrouwen lijkt te stellen. Hij was het die Rajoy overtuigde dat de btw niet omhoog hoefde en die de presentatie van de begroting uit electorale motieven over de belangrijke regionale verkiezingen in ‘zijn’ Andalusië heen tilde. De Guindos bepleitte juist meteen bij Rajoys aantreden een meerjarenbegroting op tafel te leggen, inclusief hogere btw. Brussel draait Montoro’s begrotingspolitiek nu grotendeels terug.

De vraag is of de technocraat De Guindos nu aan invloed wint. Of Rajoy zich bevrijd voelt minder reactief te regeren. En zijn beleid zelf beter gaat uitleggen. De eerste test dient zich al aan. Veel bezuinigingen komen voor rekening van de regio’s, in Spanje verantwoordelijk voor zorg en onderwijs. In 13 van de 17 regio’s regeert de PP. Drie regionale PP-presidenten toonden gisteren hun ongenoegen over de saneringsplannen. Het wordt interessant te zien hoe Rajoy op die rebellie zal reageren.