Van 1945 tot nu: de Nederlandstalige boeken over wetenschap die je gelezen moet hebben

André Köbben en Henk Tromp: De onwelkome boodschap. Jan Mets, 1999, alleen antiquarisch verkrijgbaar. 206 blz.

De antropologen André Köbben en Henk Tromp, veldwerkers in hart en nieren, verkennen in dit jammer genoeg bijna vergeten boek het wetenschapsbedrijf. De onwelkome boodschap gaat niet over de kwaliteit, maar over de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek.

De auteurs behandelen 37 gevallen waarin opdrachtgevers onwelgevallige onderzoeksresultaten proberen te verdonkeremanen. Zoals deze. Met veel tamtam gepresenteerd beleid ter voorkoming van jeugdcriminaliteit werkt niet. Onderzoek laat zien dat het medicijn van de concurrent even goed werkt, en de helft goedkoper is, dan het medicijn waaraan de opdrachtgever miljoenen verdient. Het ingezette structuurbeleid voor de visserij blijkt desastreus voor de haringstand in de Noordzee.

Opdrachtgevers nemen alle middelen te baat om zulke onwelkome bevindingen stil te houden of te ontzenuwen. Wetenschappers worden onder druk gezet om niet te publiceren of de conclusies aan te passen. Hun superieuren geven toe, uit angst voor uitblijvende vervolgopdrachten. Als de onderzoeker zelf weigert, staat hij bloot aan allerhande drukmiddelen: van een beroep op collegiale solidariteit of ambtelijke loyaliteit tot disciplinaire maatregelen en publieke verdachtmaking.

Een parel van academisch zelfonderzoek, glashelder en zorgvuldig.

Dirk Vlasblom