Tv kijken met scherm op schoot

Het tweede scherm is de hype van Hilversum. Steeds meer programma's bieden extra informatie op smartphone of iPad. Maar er zijn nog wel een paar hindernissen op de weg.

Het zijn gouden tijden voor cijferfreaks, nieuwsjunks en solokijkers. Dit is de tijd van het second screen, het tweede scherm van tablet-pc of smartphone bij het kijken naar tv, het eerste scherm. Met meer statistieken bij de sport, meer achtergronden bij het nieuws en meer interactiviteit bij spelletjes, reality-tv en talentenjachten.

Vrijwel elke mediaorganisatie heeft wel een tweede scherm of denkt er over na. Zo biedt Disney allerlei extra’s bij tekenfilms als Bambi en The Lion King. Zomergasten en Nieuwsuur hebben een tweede scherm. De NOS bij het EK, de Tour en de Olympische Spelen. RTL, BBC, en adverteerders als Heineken en Vodafone.

Tweedeschermprogramma’s lijken bij uitstek geschikt voor iPad of iPhone, maar ook bruikbaar op de pc. Er is op dit moment geen populairder onderwerp op mediacongressen en andere bijeenkomsten in de branche.

Niet iedereen is even enthousiast. „Dat tweede scherm bij Zomergasten zorgt dat ik niet meer naar het eerste scherm kijk”, meldde een kijker vorig jaar. In 2011 gebruikte de redactie van het VPRO-programma voor het eerst een app om de uitzending „een extra laag te geven”.

Ondanks de kritiek vond na de eerste aflevering al 76 procent van de kijkers de app een waardevolle toevoeging. Na aflevering 2 was dat 91 procent. „Geweldig dat tweede scherm”, aldus een kijker op Twitter. „Ik ben nu gewoon druk met het volgen van Zomergasten. Het maakt me actief betrokken. Top idee.”

Veel deskundigen zijn net zo enthousiast als deze Zomergasten-kijker. Eindelijk wordt tv interactief. Dat was al jaren de belofte van de zogenoemde rode knop op de afstandsbediening, maar iedereen die ermee probeerde te bladeren door onhandige keuzemenu’s zag dat dat geen succes zou worden.

Smartphone en tablet-pc zijn geschikter. Zo houden zenders de aandacht van (jonge) kijkers langer vast. En ze bieden meerwaarde voor sponsors en adverteerders, aldus consultant Jeroen Doucet, vorige maand op het Mediaparkjaarcongres in Hilversum. Doucet is van het Eindhovense bedrijf Civolution dat tweedeschermtechnologie produceert.

Aan het gebruik van een tweede scherm zitten ook nog wel wat nadelen voor mediabedrijven en kijkers.

1Nog weinig gebruikers. Het gebruik van tweede schermen is nog relatief gering, zeker vergeleken met het aantal tv-kijkers. En dan is het, met name bij commerciële media, lastig om budget te krijgen voor (dure) apps. Stichting Kijkonderzoek (SKO) meldde vorige maand dat tweederde van alle kijkers een ‘internetapparaat’ op schoot heeft. De meesten gebruiken dat vooral om te surfen en zoeken en voor sociale media. Minder dan 10 procent van de respondenten van het SKO-onderzoek gebruikt een apparaat voor „televisiegerelateerde activiteiten”. Volgens de onderzoekers is de typische tweede scherm-gebruiker man, jong, hoogopgeleid, zware internetgebruiker. Hij woont in de grote stad.

2Minder aandacht voor reclamespotjes. Gebruikers van een programma-app hebben minder aandacht voor de advertenties die in of rond een programma worden uitgezonden. Zodra een reclameblok start dwalen kijkers af naar een tweede scherm.

De oplossing, aldus consultant Jeroen Doucet (Civolution) tijdens het Mediaparkjaarcongres: zoek andere inkomstenbronnen dan tv-spotjes. Hij onderscheidt vier alternatieve geldstromen voor tweede schermen. Zenders kunnen betaalde apps aanbieden, zij kunnen bedrijven ook in een app laten adverteren en (in de toekomst) is gokken via apps een mogelijkheid. Dat mag nu nog niet van de Nederlandse wet. Adverteerders kunnen ook zelf een app aanbieden, zoals Heineken met Star Player. Nog een oplossing voor wegzappende kijkers is de zender-app (zie 3).

3Tweede scherm bij programma of zender? De publieke omroep biedt tweede scherm-apps bij specifieke programma’s zoals Tussen kunst & kitsch en Wie is de Mol? (beide AVRO) en de grote sportevenementen (NOS). RTL doet hetzelfde bij onder meer The Voice of Holland en X-Factor (het publiek kon de hartslag volgen van kandidaten). SBS daarentegen kiest een andere strategie. Het bedrijf lanceert komend najaar drie zenderbrede apps, voor SBS 6, Net 5 en Veronica. Bij elk programma op primetime biedt die app meer (interactieve) mogelijkheden. Voordeel: tijdens de reclameblokken kan de zender ook gerelateerde informatie aanbieden en haken kijkers niet af. Adverteerders blij, want die kunnen direct dat leuke jurkje van de presentatrice te koop aanbieden.

Een voordeel is ook dat er altijd wat te zien is op een app. Wie buiten uitzendtijden een tweede scherm van een programma oproept stuit regelmatig op een zwart scherm.

Een slimme keuze, zo’n zender-app, vindt ook Ernesto Schmitt. Hij is oprichter van Zeebox, een bekende Britse app om samen tv te kijken. Tijdens een congres over second screens in Londen, in mei, zei Schmitt dat in de VS televisiezenders al weer afstappen van programmaspecifieke apps. Hij hekelde het besluit van de BBC om de komende anderhalf jaar een groot aantal van zulke apps te lanceren.

De eerste is volgens Victoria Jaye van de BBC een app voor de Antiques Roadshow (het Britse Tussen kunst & kitsch. Op het congres in Londen zei zij: „Een app past helemaal bij dit programma. Kijkers leven al jarenlang enorm mee.” Gebruikers kunnen raden wat de waarde van een object is dat worden aangeboden in de show. En ze krijgen meer achtergrondinformatie over de spulletjes.

4Techniek: app of site en sychronisatie. Net als andere bouwers van software voor smartphones en tablets staan tweedeschermmakers voor een dilemma. Maak je een app voor Apple’s App Store die volledig gebruik kan maken van Apple’s techniek (en marketing)? Of bouw je een generieke mobiele website (zoals live.nos.nl en nieuwsuur.nl/tweedescherm)? Dat laatste is sneller en flexibeler, maar technisch gecompliceerd.

Nog een technisch probleem: het beeld op het eerste scherm moet gelijk lopen met de informatie op het tweede. Dat is belangrijk bij ‘sociale’ apps waarmee kijkers commentaar kunnen geven op specifieke momenten in de uitzending en bij apps die meer informatie bieden over wat exact op een bepaald moment wordt getoond. Het Eindhovense Civolution heeft een systeem dat aan het geluid van de tv herkent wat iemand kijkt en het bijpassende tweede scherm doet verschijnen.

Het tweede scherm wordt een steeds groter probleem, schreef mediaondernemer Ruud Hendriks onlangs in vakblad Emerce. „Het is fantastisch dat de redactie van een live talkshow de presentator aan de hand van tweets kan bijsturen.” Als programmadirecteur van RTL droomde Hendriks twintig jaar geleden al van kijkcijfers tijdens de uitzending. Maar we zijn er nog niet, waarschuwt hij. „Programmamakers moeten zich realiseren dat het tweede scherm aanvullend en niet concurrerend moet worden ingezet. Het eerste scherm is de cash cow. Nog wel.”