Toch nog kind van het kamp

De kookrubriek van Berthe Meijer draaide om het recept, niet om de anekdote. Ook over haar oorlogsverleden zweeg ze. Tot twee jaar terug.

Berthe Meijer in 2010. Foto AP

Een hele generatie lezers van NRC Handelsblad heeft dankzij Berthe Meijer de vreugde van koken en lekker eten ontdekt. Vijftien jaar lang, van 1973 tot en met 1987, schreef ze de dagelijkse recepten in deze krant. Op 10 juli is Berthe Meijer aan kanker overleden.

Meijers recepten werden gebundeld in drie boeken. De avontuurlijke keuken uit 1988 is twintig jaar later opnieuw uitgegeven. Het bewijst dat haar recepten hebben standgehouden. Berthe Meijer hield er dan ook een paar gezonde principes op na. Ze werkte met verse ingrediënten, ze was praktisch van aard met oog voor de huishoudelijke noden, ze respecteerde de seizoenen en ze vond inspiratie in de keukens van de wereld.

In de jaren tachtig draaide het in de dagelijkse kookrubriek nog om het recept. Dat hoefde niet, zoals nu gebruikelijk, te worden ingeleid met een persoonlijke ontboezeming of een dwarse kijk op de wereld. Een goed recept was voldoende, hooguit gelardeerd met wat nuttige informatie over ingrediënten en kookgerei.

Niet dat Berthe Meijer niets te vertellen had. Ze leidde een turbulent leven waar ze in het persoonlijk contact bijna terloops over sprak. Ze verkeerde onder schrijvers, dichters, architecten, koks en vormgevers van naam. Ze deelde ooit het huis met Gerard Reve en Hanny Michaelis. Ze had een ongelukkig eerste huwelijk met een alcoholistische architect en een gelukkig tweede huwelijk met de kleurrijke pianist en astroloog Gary Goldschneider die ze in 1985 leerde kennen. Tussendoor had ze een heftige liefdesrelatie met Ischa Meijer, die ze nog kende als een lotgenoot uit concentratiekamp Bergen-Belsen.

Als kind overleefde Meijer met haar zusje het kamp. Ze ontmoette er ook opnieuw haar buurtgenootje Anne Frank, die net als Meijers ouders in Bergen-Belsen het leven liet.

Wie later haar gastvrijheid en moederlijkheid mocht genieten, gespijsd met haar befaamde duifjessoep, zelfgebakken challe of urenlang gestoofde eendenboutjes, kon nauwelijks vermoeden hoe haar jonge jaren in het kamp haar doen en laten beheersten. Hoe dapper ze probeerde na de oorlog toch iets van het leven te maken en hoe ze daar nooit helemaal in slaagde. Zoals velen die de gruwelen overleefden, kon of wilde ze dat niet delen.

Het heeft zestig jaar geduurd tot ze na een bezoek tegen wil en dank aan Bergen-Belsen, haar verhaal op papier zette in Leven na Anne Frank. Het boek verscheen in 2010. Het is een hartverscheurend verhaal, niet zozeer over de ellende van de oorlog, de vervolging en het kamp, maar vooral over de verschrikking van het overleven. Ze schrijft ook over het afkopen van verdriet met mooie kleren, cosmetica, sieraden en – in haar geval – met lekker eten in sterrenrestaurants, thuis fantastisch koken met kreeft of andere delicatessen en altijd een volle voorraadkast. Op het ergste voorbereid.

Berthe Meijer vertelde haar waarheid ingetogen, zonder grote woorden. Het leed is in kleine woorden al immens. En wie denkt dat ze daarmee vrede kon sluiten met het verleden, begrijpt er niets van. „Er is geen vrede. Het blijft oorlog tot mijn dood aan toe.”

Morgen staat als hommage aan Berthe Meijer in de rubriek De thuiskok een recept uit De avontuurlijke keuken.