Mea culpa. Ook ik heb onethisch zaken gedaan

Vroeger werd in kerken onderwezen over goed en kwaad. Nu de schandalen in het bedrijfsleven zich in hoog tempo opstapelen, zouden middelbare scholen die functie over moeten nemen, vindt ondernemer John Knieriem.

De oogst van de afgelopen dagen: het Britse farmacieconcern GlaxoSmithKline bekende schuld aan het misleiden van medicijngebruikers, twee oud-directeuren van energiebedrijf Greenchoice verduisterden jarenlang miljoenen euro’s van klanten, de Britse bank Barclays wordt strafrechtelijk vervolgd vanwege rentemanipulatie en projectontwikkelaar Eurocommerce wordt verdacht van valsheid in geschrifte en oplichting van banken en kredietverstrekkers.

Welk voorbeeld geven we hiermee aan de toekomstige generaties? We hebben het er steeds over dat we de staatsschuld niet moeten doorschuiven naar de komende generaties. Maar we zadelen jongeren nu op met een uitgehold vertrouwen in de leidinggevende klasse. De impact van dit gebrek aan duurzaam ondernemen is vele malen groter dan de doorgeschoven staatsschuld.

Mea culpa. In de afgelopen twintig jaar heb ook ik meerdere malen bezondigd aan onethisch zakelijk handelen. Handelen om mezelf of mijn onderneming op basis van onrechtvaardige gronden te begunstigen. Bijvoorbeeld in een ontslagzaak waar ik in mijn functie de kaarten uitgespeeld heb in het voordeel van het bedrijf. Ik ging tot het gaatje. En dat terwijl een bedrijf natuurlijk een personeelslid dat jarenlang zijn ziel en zaligheid in het werk heeft gestopt, recht moet doen met een afkoopsom die de inzet weerspiegelt. Althans, zo zie ik dat nu in.

In veel gevallen leidden deze voorvallen tot nog grotere problemen die mij of mijn onderneming geen goed deden. De onthullingen van de recente bedrijfsschandalen bewijzen dat dit ook voor deze organisaties en betrokkenen geldt.

Het zou eenvoudig zijn om deze schandalen af te doen als uitzonderingen. Er is sprake van een cultureel probleem waarin zelfverrijking en maximalisatie van de aandeelhouderswaarde geaccepteerde handelingen zijn geworden. Het is in deze context bijvoorbeeld geoorloofd om bij NRC Media, onder druk van bezuinigingen op de redactie en afnemende abonnees, een superdividend aan de aandeelhouders uit te keren. Of om de vertrekkende, falende bestuurder bij Vestia een afkoopsom van miljoenen mee te geven, terwijl tegelijkertijd de huren worden verhoogd om de woningcorporatie te laten overleven.

Ik pleit voor een extra, verplicht vak in het curriculum op middelbare scholen, een vak over de ethiek van het zakendoen en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Vroeger werd in kerken ‘onderwezen’ over goed en kwaad. Over moraliteit. Maar de kerken zijn leeg. Daarvoor is greed is good in de plaats gekomen. We moeten het morele kompas, dat we als ondernemers zo lang rechts hebben laten liggen, terugvinden. We moeten beginnen bij de jeugd.

Een vroeg besef van zakelijke ethiek leidt uiteindelijk tot echt maatschappelijk verantwoord ondernemen. Met plaats voor de drie p’s: people, planet en profit. Op termijn zorgt dit, daar ben ik van overtuigd, tot duurzame winstgevende ondernemingen.