Lang studeren, kort beboeten

Van de rechter mag de langstudeerboete blijven. Als het aan de Kamer ligt, verdwijnt de maatregel na de verkiezingen. Maar de student gaat wel meer betalen.

Goedgekeurd door de Eerste Kamer, de Tweede Kamer, en nu ook door de rechtbank. De langstudeerboete komt er. Maar met de verkiezingen voor de boeg lijkt de regeling geen lang leven beschoren.

Zeker is dat studenten vanaf 1 september 3.063 euro extra betalen als zij de grens van een jaar studievertraging overschrijden tijdens hun bachelor- of masteropleiding. De rechtbank in Den Haag concludeerde gisteren dat de boete niet in strijd is met de wet. Daarmee wees ze de eis af van drie studentenorganisaties die een kort geding hadden aangespannen. Zij claimen dat ruim 60.000 studenten gedupeerd worden.

Volgens de rechter maakt de boete toegang tot het hoger onderwijs niet onmogelijk. Wel eist hij een uitzondering voor deeltijdstudenten die zich voor 1 februari 2011 hebben ingeschreven. Zonder studievertraging lopen zij al tegen de boete aan, omdat ze immers in deeltijd per definitie langer over een studie doen. Dat is onrechtmatig, vindt de rechter.

Wie komend jaar langstudeerder is, moet dus betalen. Maar wie dat een jaar later is, wellicht niet meer. Want van de steun voor de maatregel van staatssecretaris Halbe Zijlstra (Onderwijs, VVD) is inmiddels weinig over in de Tweede Kamer. Een meerderheid is nu tegen.

Dat bleek uit de reacties van Kamerleden die gisteren volgden op de uitspraak van de rechter. De toon: als de boete vandaag niet strandt, sneuvelt die na de verkiezingen van 12 september.

PvdA-Kamerlid Tanja Jadnanansing stelt dat de wet „op politiek wankele gronden staat” en eist opheldering van Zijlstra waarom hij de maatregel toch doorzet. De kans dat de boete het collegejaar 2013-2014 haalt, is volgens de fractie „buitengewoon klein”.

GroenLinks-fractievoorzitter Jolande Sap doet er een schepje bovenop en roept andere partijen op „om van het afschaffen van de boete een prioriteit te maken”.

Ook de SP is stellig. Kamerlid Jasper van Dijk: „De studenten moeten nog even geduld hebben, maar zij zullen hun doel [de boete ongedaan maken] alsnog bereiken.”

Inmiddels is ook de VVD om, de partij die de boete invoerde als onderdeel van een pakket bezuinigingsmaatregelen. Anne-Wil Lucas, Kamerlid voor de liberalen: „Het is een helder vonnis. Maar dat neemt niet weg dat wij de voorkeur houden voor een sociaal leenstelsel. Zodra dat er is, kan de langstudeerboete van tafel.”

Wat overblijft aan steun is summier. Alleen CDA, SGP en ChristenUnie staan nog achter de maatregel. Zij vormen een minderheid in de Kamer – nu, en naar alle waarschijnlijkheid ook na de verkiezingen van september.

Veel meer in trek bij de politici is een sociaal leenstelsel. Geen studiefinanciering, maar lenen bij de overheid tegen gunstige voorwaarden. VVD, PvdA, GroenLinks en D66 pleiten in hun verkiezingsprogramma’s voor vervanging van de basisbeurs door zo’n stelsel. Studenten betalen dan het geleende geld na hun studie naar draagkracht terug. Op dit moment hebben de vier partijen 81 zetels in de Kamer. Die meerderheid blijft volgens de jongste peilingen na 12 september intact.

En wat wil de student zelf? De studentenkoepels zien het liefst een basisbeurs, zonder langstudeerboete. Zoals nu het geval is dus. Het Interstedelijk Studenten Overleg en de Landelijke Studentenvakbond vrezen dat een leenstelsel studenten in financiële problemen brengt.

Maar dat de student meer zelf moet betalen – of dat nu via de langstudeerboete is of in een sociaal leenstelsel – is wel waarschijnlijk. Alleen de SP is tegen beide maatregelen. Die partij pleit zelfs voor een hogere aanvullende studiebeurs.