'Er komt geen redding voor Spanje'

Met een sanering van 65 miljard euro probeert de Spaanse premier Rajoy de economie weer in het gareel te krijgen. Het plan moet slagen, want op Europese steun hoeft Spanje niet te rekenen. Daarvoor zijn de problemen te groot.

Een laatste kans. Voor zowel Spanje als voor de euro. Zo kunnen de 65 miljard euro aan extra bezuinigingen, privatiseringen en belastingverhogingen, die premier Mariano Rajoy gisteren aankondigde, gezien worden. Ze zijn het wisselgeld dat Spanje de komende 2,5 jaar levert voor Europese kapitaalinjecties in zijn wankele banken.

Ondanks die ophanden zijnde reddingsacties groeide de laatste weken de consensus dat Spanje rap op weg is naar een tweede bail-out. De rentes die het land betaalt bleven stijgen. Dit zou een interventie – zoals in Griekenland, Ierland of Portugal – uiteindelijk onvermijdelijk maken.

Luis Garicano, een van Spanje’s meest vooraanstaande economen, ziet dat anders. „Luisterend naar de Europese leiders en sprekend met hun medewerkers, ben ik er van overtuigd geraakt dat er geen redding voor Spanje komt. Eenvoudigweg omdat daarna ook Italië aan de beurt is, en de wil om iets van die omvang te ondernemen ontbreekt”, schrijft de aan de London School of Economics verbonden Garicano op het veelgelezen economisch blog ‘Nada €s Grati$’. „Als dit [plan] niet slaagt, is er geen oplossing meer.”

Ook premier Rajoy noemde de maatregelen gisteren „niet aangenaam, maar wel onontbeerlijk”. In november won zijn centrumrechtse Volkspartij (PP) de verkiezingen met een ruime meerderheid. Deze geeft Rajoy een slagkracht waar veel Europese collega’s jaloers op zullen zijn. Toch schrikte hij er in zijn eerste halfjaar voor terug dit mandaat volledig te benutten.

Als oppositieleider had hij zijn speelruimte daarvoor te sterk verkleind. Zo ageerde Rajoy twee jaar geleden fel tegen de btw-verhoging van zijn socialistische voorganger Zapatero. En in de verkiezingscampagne bleef Rajoy vooral vaag. Hij stelde de begroting op orde te willen brengen, maar zei niet waar het pijn ging doen. Hij beloofde juist de belastingen te verlagen en tegelijkertijd niet in pensioenen, uitkeringen, zorg of onderwijs te snijden.

De afgelopen zes maanden bleek een groot deel van die beloften al onhoudbaar. Gisteren kon het laatste restje van de financieel-economische paragraaf van het PP-programma in de prullenbak. Zo moest Rajoy aankondigen dat ook hij de btw verhoogt. Dat hij de WW versobert. Dat hogere ambtenaren hun Kerstbonus inleveren. Een Baskische parlementariër plaagde Rajoy dat „vandaag uw 12 mei is”, verwijzend naar de dag in 2010 waarop Zapatero onder grote Europese druk extra bezuinigingen trof.

Zapatero tekende die dag zijn politieke testament. Rajoy deed er gisteren alles aan de schade te beperken. Hij verdedigde zijn koerswijziging door te stellen dat „ik dit ook niet leuk vind. Maar de omstandigheden zijn gewijzigd en ik moet me aanpassen.” Hij noemde de ingrepen nodig „om Spanje te bevrijden van de erfenis die wij ontvingen”. Een poging de schuld bij de vorige regering te leggen, die een begrotingstekort van 8,9 procent (van het bbp) naliet.

Rajoy mag Spanje willen ‘bevrijden’, zijn economisch beleid wordt voortaan grotendeels door Europa gedicteerd. Sinds de eerste instemming met Europese bankenhulp, op 9 juni, heeft de regering consequent beweerd dat ze geen soevereiniteit inleverde. Ruim een maand later is duidelijk dat Brussel niet alleen gaat bepalen hoe de financiële sector precies gesaneerd moet worden, maar dat Europa zich „parallel” hieraan ook intensief gaat bemoeien met het begrotingsbeleid en structurele hervormingen.

De ‘landenspecifieke aanbevelingen’ die eurocommissaris Olli Rehn (Economische en Monetaire Zaken) in mei aan alle lidstaten deed, worden voor Spanje harde verplichtingen. Dit bleek gisteren al uit het feit dat de btw en milieubelastingen omhoog gaan en de werkgeverspremies omlaag. Precies zoals Rehn had voorgesteld. Eind juli moet de regering – die tot nu toe vooral improviseerde – een meerjarenbegroting tot 2014 aannemen. Op het gebied van energiepolitiek, arbeidsmarkt en pensioenen heeft Rehn eveneens eisen.

Rajoy vroeg gisteren retorisch of alle ingrepen „de moeite waard zullen blijken?” Hij beantwoordde deze vraag met een volmondig ‘ja’ en zei dat ze „uiteindelijk een beloning” gaan opleveren. De rentes zullen dalen, waarna de banken geld kunnen uitlenen en de economie weer gaat draaien. Maar samen met de 35 miljard aan bezuinigingen die Rajoy in maart al aankondigde, zullen ze het economisch herstel aanvankelijk vooral afremmen. Zeker tot volgend jaar zal de economie nog in recessie verkeren.

Bovenal is de ontwikkeling van de rente afhankelijk van de situatie in de muntunie. Of Rajoy burgers kan overtuigen dat de maatregelen lonen, ligt er zodoende sterk aan hoe Europa de eurocrisis te lijf gaat. Rajoy meent dat na de bezuinigingen van Spanje (en Italië) het nu aan Noord-Europa is grote stappen te zetten.

Gisteren waarschuwde hij dat op dit punt „realisme” nodig is. Zeker na de laatste Eurotop van eind juni. Daarop werden vergaande afspraken gemaakt, maar over de invulling hiervan brak snel onenigheid uit tussen Noord en Zuid. Rajoy: „De strategie en het einddoel zijn afgesproken, maar wat we nu zien, en nog meer zullen zien, zijn spanningen, moeizame stemmingen waarbij unanimiteit nodig is, misplaatste opmerkingen en andere smakeloosheden.”