Amerikanen bestrijden renteschandaal Europa

Het renteschandaal is een kans voor nieuwe Europese toezichthouders zich te bewijzen. Helaas: „het valt niet binnen ons mandaat.”

Het geld is al zeker acht dagen binnen bij het Amerikaanse ministerie van Financiën, de 160 miljoen dollar (130 miljoen euro) boete die de Britse bank Barclays kreeg voor het manipuleren van rentetarieven. En de bankiers uit Londen zijn nog niet van de Amerikanen af. Zij hebben beloofd alle vertrouwelijke informatie (documenten, interne correspondentie te leveren) mocht de Amerikaanse aanklager daar in de toekomst om vragen.

Het is niet de enige straf van de Amerikanen. Barclays kreeg ook een boete van 200 miljoen dollar van de CTFC, een instantie die toezicht houdt op de grondstoffentermijnmarkt. Terwijl de vergrijpen van Barclays voornamelijk plaatsvonden in Londen of Brussel (zie kader), halen de Amerikaanse autoriteiten het hardste uit. De enige straf die Barclays tot nu toe in Europa kreeg was de boete van 60 miljoen pond (75 miljoen euro) van de Britse beurstoezichthouder FSA.

Duidelijk is dat de FBI Washington onderzoek doet, dat de Amerikaanse mededingingsautoriteiten betrokken zijn en dat de plaatselijke openbaar aanklager van Washington de zaak vanuit de Verenigde Staten leidt. Het maakt onderdeel uit van het aangescherpte handhavingsbeleid dat president Obama na de kredietcrisis instelde. Binnen de Financial Fraud Enforcement Task Force werken vertegenwoordigers van een breed scala aan overheidsdiensten samen om een op een „agressieve, gecoördineerde en proactieve” manier witteboordencriminelen te bestrijden.

Maar wat doen Europese en Nederlandse toezichthouders in het schandaal dat zich vooral binnen Europa afspeelt? Wat doet justitie? Als een Nederlandse bank ook betrokken blijkt, wat is dan de rol van de lokale boevenvangers?

Het functioneel parket in Den Haag, de afdeling van het openbaar ministerie gespecialiseerd in financiële strafzaken, is op dit moment niet betrokken. De Nederlandsche Bank (DNB) laat desgevraagd weten dat het proces waarin Europese banken – ook Nederlandse – in Brussel gezamenlijk tot een dagelijks tarief komen niet onder haar toezicht valt. En de vraag is of de Autoriteit Financiële Markten, die vooral op het gedrag let, überhaupt een rol heeft.

Advocaat Joost Italianer van NautaDutilh, specialist in financieel strafrecht en (internationaal) effectenrecht, denkt dat de manipulatie van rentetarieven in Brussel en Londen niet onder de Europese richtlijn van marktmisbruik valt. „Het verbod op marktmanipulatie heeft alleen betrekking op transacties in ‘financiële instrumenten’, daar is hier geen sprake van.” Daarom heeft eurocommissaris Barnier aangekondigd deze regels aan te scherpen.

De Britse toezichthouder heeft de grootste moeite gehad juridische argumenten te vinden om Barclays aan te pakken. „Omdat het om zelfregulering gaat, kon de toezichthouder er nauwelijks bij. Ze moesten met hele algemene normen komen om in te kunnen grijpen”, zegt hoogleraar Dirk Schoenmaker, expert in internationaal financieel toezicht.

Duidelijk is dat het onderzoek gecoördineerd wordt vanuit Washington en Londen. Rabobank spreekt van „verschillende toezichthouders in verschillende jurisdicties”. AFM en DNB lijken vooral als onderaannemer te fungeren van buitenlandse toezichthouders.

Maar is dit niet een uitgelezen kans voor de nieuwe Europese toezichthouders die na de crisis zijn ingesteld? Hét moment om te midden van discussies over een beter gecoördineerd toezicht op banken te tonen wat Europa al vermag?

„Wij hebben geen rol, want het valt niet binnen ons mandaat”, laat een woordvoerder van de nieuwe Europese bankentoezichthouder EBA vanuit Londen weten. „Wij moeten ons strikt aan onze bevoegdheden houden, en dit valt er niet onder.”

Dan misschien de ESMA, de Europese equivalent van de AFM die vanuit Parijs door de Nederlander Steven Maijoor geleid wordt? „Nee, dat valt niet binnen onze bevoegdheden”, antwoordt een zegsman.

Zo bezien is het een geluk dat handelaren ook vanuit New York de boel probeerden te flessen. Dat is de grond waarop Amerikanen zich met de zaak kunnen bemoeien. Advocaat Italianer wijst erop dat de VS een hele ruime jurisdictieregeling hebben. „Er hoeft door een buitenlandse instelling maar één telefoontje vanuit de VS te zijn gepleegd, één betaling via een Amerikaans kantoor te lopen om het hele feitencomplex waarop een zaak wordt gebouwd onder de Amerikaanse wet te laten vallen.” De VS hebben een andere cultuur op het punt van handhaving en vervolging. „In de VS kan een toezichthouder zijn carrière een boost geven met opvallend harde ingrepen. In Europa zijn toezichthouders terughoudender en zijn de sancties ook lager.”