Welkom in Griekenland

De problemen met immigranten groeien Griekenland boven het hoofd. Het extreemrechtse Gouden Dageraad heeft een oplossing: knokploegen. Zij helpen je als je niet naar buiten durft.

Correspondent Zuidoost -Europa

Acht forse kerels van tussen de twintig en veertig steken twee aan twee het schoolpleintje in de Atheense wijk over. Op hun zwarte shirts breed het woord ‘Macedonia’ en een gouden lauwerkrans. Iedereen weet direct: dit zijn leden van de militante politieke partij Gouden Dageraad (Chrysi Avgi).

De afgetrainde lijven en uniforme dracht zouden intimiderend kunnen werken, maar voor een aanzienlijk deel van de bewoners in het noorden van Athene geldt tegenwoordig het omgekeerde. Ze zijn blij ze te zien, want ze voelen zich onveilig in hun snel zwarter wordende buurten. Vorig jaar claimde acht op de tien bewoners van de Atheense binnenstad, in een door lokale universiteiten uitgevoerde enquête, slachtoffer te zijn geweest van tasjesroof, diefstal of inbraak.

Naast het nummer van de politie bewaren ze tegenwoordig daarom ook een kaartje van de Gouden Dageraad bij hun telefoon. Aan die jongens heb je meer. Dat nummer kunnen ze draaien als ze niet naar buiten durven, of als een vader wil dat zijn dochter ’s avonds laat veilig vanaf de metro naar huis gebracht wordt.

Die slechte ervaringen hebben zich op 6 mei en 17 juni vertaald in parlementszetels. Zeven procent van de kiezers stemde op de Gouden Dageraad, een extreemrechtse politieke partij met patrouillerende ordeploegen, die bekendstaat om geweld tegen migranten. De partij komt voor het eerst in het parlement en is gelijk goed voor 18 van de 300 parlementszetels.

Het maakt onmiskenbaar duidelijk dat de nieuwe regering meer dan alleen een economische crisis heeft die moet worden aangepakt. In een rapport dat mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch gisteren over het geweld tegen migranten publiceerde, wordt gesproken van een humanitaire noodsituatie. De staat moet ook een antwoord vinden op de uit de hand gelopen migratieproblemen en haar gezag op straat heroveren. Uit analyses van het stemgedrag blijkt dat Gouden Dageraad het opvallend goed doet onder politiemensen, die het gevoel hebben dat de Gouden Dageraad problemen oplost op een manier die ze zelf niet kunnen of mogen.

De snelle opkomst van de partij is een schok. Vooral in Griekenland, want sinds de afschaffing van de rechtse kolonelsdictatuur in 1974 zetten ex-communisten, communisten en sociaal-democraten de toon. Links geweld, zoals tegen politie, wordt daarbij stilzwijgend getolereerd. Rechts geweld wordt hardop verfoeid. Door de maatschappij loopt een diepe kloof. Links tegen rechts, dat wordt in debatten al snel communisten versus fascisten. Onverenigbaar. Beide partijen menen het.

Dat bleek weer even toen, vlak voor de verkiezingen op 17 juni, Ilias Kasidiaris, woordvoerder van Gouden Dageraad, een bekende communistische parlementariër live op tv harde klappen in haar gezicht gaf. Het deed de partij in de peilingen eerder goed dan kwaad.

De verdeeldheid gaat terug tot de Tweede Wereldoorlog en de daarop volgende jarenlange burgeroorlog in Griekenland. Behalve tegen de bezetters vochten Griekse royalisten en communisten ook onderling een strijd uit, die na de oorlog werd voortgezet. Met steun van de Amerikaanse CIA werden de communisten verslagen en in de decennia die volgden onderdrukt.

Wie een baan bij de overheid wilde, had een verklaring van goed gedrag van de geheime dienst nodig. En die kreeg een communist niet. Na de val van de kolonelsdictatuur is dat onrecht tegenover communisten en hun kinderen rechtgetrokken en werd links in de jaren tachtig van de twintigste eeuw in Griekenland dominant. Intussen bleef een kleine extreemrechtse onderstroom bestaan. Nikos Michaloliakos, de oprichter van Gouden Dageraad, speelt daarin al sinds de jaren zeventig een hoofdrol. In 1980 richtte hij het blad Chrysi Avgi (Gouden Dageraad) op om extreemrechts gedachtegoed te verspreiden. Het blad staat vol verhalen over de edele wortels van het Griekse ras, heidense rituelen en eigen theorieën over de Balkanoorlogen, de Tweede Wereldoorlog en de nasleep van 11 september 2001.

Begin jaren negentig kwam uit de beweging achter het blad een nationaal-socialistische politieke partij voort. Het logo is een variant op de swastika, uitgevoerd in rood en zwart. Het Keltische kruis, symbool van de White Power beweging, gebruiken ze ook. Gouden Dageraad wijst het label ‘neonazi’ af, maar dat blijkt niet uit het gedrag van de leden. Met gestrekte arm groeten is heel gewoon.

In diezelfde jaren negentig waren enkele leden van de Gouden Dageraad ook betrokken bij de oorlog in Bosnië. Ze vochten als vrijwilligers mee aan de kant van de Serviërs, tegen Bosnische moslims. Dat deden destijds meer Grieken, niet alleen van Gouden Dageraad. Een van de leiders van destijds Giannis Giannopoulos was in de jaren tachtig ook betrokken bij de Zuid-Afrikaanse Weerstandsbeweging.

Takis Michas, een Griekse journalist die een boek heeft geschreven over de Griekse betrokkenheid bij de oorlog in Bosnië, Unholy alliance, wijst erop dat de steun voor de Serviërs in Griekenland breed was en verre van een ‘rechts’ fenomeen. „Ook links steunde Milosevic. Dat is onder meer te verklaren vanuit anti-imperialistisch denken. Er was algehele sympathie voor een klein land dat het opneemt tegen Westerse imperialisten.”

Maar als Gouden Dageraad ergens de wind door in de zeilen heeft gekregen, dan is dat de snel toegenomen immigratie, meer nog dan de slechte toestand van de economie of de weerzin tegen de ‘begrotingsterreur’ van de Europese Unie. Griekenland is de grootste entreepoort voor migranten zonder papieren vanuit het Midden-Oosten en Noord-Afrika naar Europa. Ruim tachtig procent van de illegale migranten in de EU is via Griekenland gereisd. Een aanzienlijk aantal van hen blijft in Griekenland hangen en zorgt voor veel overlast. De asielprocedures in Griekenland zijn, ondanks enkele recente verbeteringen, nog steeds ondermaats, waardoor illegalen – zo’n één miljoen volgens recente schattingen – letterlijk zijn veroordeeld tot een leven op straat.

Dat extreemrechts uit de schaduw is gekomen en nu een zelfs het Grieks parlement heeft bereikt, is boven alles het gevolg daarvan, zegt journalist Michas. Hij vergelijkt de manier van opereren van Gouden Dageraad met de Moslimbroederschap, omdat de organisatie een antwoord zoekt op bestaande sociale problemen, waar de politiek het laat afweten. „Ze bestrijden criminaliteit. Het probleem is dat ze tegelijk criminaliteit creëren, aangezien ze geweld gebruiken zonder daartoe bevoegd te zijn.”

Terwijl buurtwinkels in belwinkels veranderden en de drugsoverlast toenam, werd steeds vaker gepraat over knokploegen die autochtonen in de wijken kwamen bijstaan. Kleine groepjes sportschooljongens die met geweld een speeltuin kwamen ontruimen, toen buurtbewoners klaagden dat die was overgenomen door donkere migranten. Die onaangekondigd binnenvielen in panden waar veel migranten woonden, het meubilair kort en klein sloegen en weer vertrokken. Die soms molotovcocktails naar binnen wierpen bij ondergrondse gebedshuizen. Diezelfde jongens begeleiden ook oude dametjes naar de pinautomaat.

Intussen zijn er geen tekenen dat de entree in het parlement aan de opstelling van Gouden Dageraad op straat iets heeft veranderd. Ook de afgelopen weken komen geregeld berichten binnen over migranten die in elkaar zijn geslagen, soms zelfs met messen gestoken. Vluchtelingenorganisatie Movement against Racism vond onlangs drie Pakistaanse mannen bereid om tijdens een persconferentie te getuigen over het recente geweld. Een van hen, Mohamed Zahib (23) werd op 17 juni in Korinthe door twee mannen het ziekenhuis in geslagen. Korinthe is een van de regio’s waar de Gouden Dageraad het bij verkiezingen beter dan gemiddeld doet. Toen hij wakker werd, zei hij, zaten er vier politiemannen aan zijn bed die hem dwongen te getuigen dat andere Pakistani dat op hun geweten hadden. En niet leden van Chryssi Avgi.