Zeekat fopt rivaal door zich als vrouwtje te vermommen

Deze mannetjeszeekat probeert tegelijkertijd een vrouwtje te imponeren (met zijn strepen) én een rivaal te foppen (met zijn vlekken). Foto Culum Brown

Onder tafel een dijbeen strelen. Een stiekem knipoogje geven. Heimelijk iemand verleiden lijkt iets typisch menselijks. Maar dit zeekatmannetje (rechts) kan het ook, door zélf een vrouwtje na te doen.

Dit is wat hij doet: met de opvallende strepen op zijn linkerflank probeert de zeekat een vrouwtje te imponeren. Maar zijn rechterzijde is gevlekt en dof, net zoals de inktvisdame die hij wil verleiden. Een toekijkend mannetje wordt zo op het verkeerde been gezet. Hij zal twee vrouwtjes zien, en niet vermoeden dat zijn rivaal op het punt staat om te paren.

Australische biologen beschreven de list van de zeekat Sepia plangon vorige week in het vakblad Biology Letters. Zij maakten meer dan honderd foto’s van gevlekt-gestreepte mannetjes in het wild, en onderzochten het dubbelspel nader in hun laboratorium.

Zeekatten kunnen snel van kleur verschieten dankzij miljoenen pigmentcellen in hun huid, die elk aangestuurd worden door vier tot twintig spiertjes en zenuwcellen. Het pigment in deze cellen ligt opgeslagen in een elastisch zakje. Door die zakjes samen te trekken, of juist uit te laten zakken, verandert de zeekat van kleur (klik hier voor meer informatie over de kleurorgaantjes van inktvissen). Met het grootste gemak vermommen zeekatten zich zo als steen, zand of alg. En als vrouwtje dus.

Het gevlekte bedrog van de zeekat is niet zonder risico. Eenmaal betrapt, breekt er vaak een gevecht uit tussen twee mannetjes, zoals in het filmpje hierboven.

Het viel de biologen op dat de zeekatmannetjes de truc alleen toepasten als er precies één ander mannetje in de buurt was. In bijna 40 procent van de man-man-vrouw-groepjes zagen de onderzoekers hoe een zeekatmannetje deze tactiek toepaste.

Maar zodra er een tweede rivaal in de tank aanwezig was, bleven de mannetjes compleet gestreept. Het risico om betrapt en gestraft te worden is in zo’n geval te groot, vermoeden de biologen. Ook met twee vrouwtjes en een enkele rivaal in de buurt durfden de mannetjes het bedrog niet aan.

Een knap staaltje intelligentie, concluderen de biologen. De zeekatten herkennen immers wanneer het bedrog moeilijk te ontdekken is, en wanneer niet. In de dierenwereld is zulk listig gedrag eigenlijk alleen bekend van primaten. Onderdanige gorillamannetjes zonderen zich bijvoorbeeld in het geniep met een vrouwtje af, zodat ze buiten het zicht van het alfa-mannetje kunnen paren.

Bij primaten bestaat een verband en tussen hersengrootte en misleiding, schrijven de biologen. Hoe groter het brein, hoe meer bedrog. Volgens de onderzoekers is dan ook niet toevallig dat juist inktvissen, de weekdieren met de grootste hersenen, zo uitgekookt zijn.

Bron:
Brown, C. It pays to cheat: tactical deception in a cephalopod social signalling system. Biology Letters, 268(1478), 1755. DOI: 10.1098/rsbl.2012.0435