Holy shit, wat humorloos

Vakantie. Eindelijk tijd voor porna. Vijftig tinten grijs van E.L. James schijnt „miljoenen vrouwen” in vuur en vlam te hebben gezet. Doutzen Kroes, Daphne Dekkers en Sylvia Witteman gingen mij voor, lees ik op de buikband.

Voor wie onder een steen lag of te druk was met het huishouden, nog even het verhaal: de 21-jarige studente Anastasia Steele raakt in de ban van een mysterieus sexy heerschap in een grijs pak, de miljardair Christian Grey. Hij wil volledige controle over Anastasia’s leven en stelt een contract voor haar op. Zij moet zich als ‘De Onderdanige’ aan ‘de Dominante’ onderwerpen en haar pijngrenzen opschrijven. Wel of geen anale fisting? Hete was? Tepelklemmen? Steele tekent, want ze wordt enorm geil van Grey. Volgen de pornografische avonturen in de Rode Kamer van Pijn – de martelkamer is weliswaar geen pretje, maar het genot na een partijtje vastbinden overweldigend.

Lisette Thooft vond het boek „spannend” en „uitstekend vertaald” („Holy shit, ik heb net ja gezegd. Ik word z’n Onderdanige” is zo’n vertaaltoppertje). Volgens haar gaat het boek niet over de onderwerping van de man aan de vrouw, maar over een man die volledig is toegewijd aan een vrouw – „kom daar eens om in de doorsnee relatie”. Daphne Deckers kreeg er „rode oortjes van” en schrijft: „Mij lijkt het gewoon escapisme; een erotische fantasie. Niks waar je zwaarwichtige analyses op los zou hoeven laten. De onschuldige, vrouwelijke hoofdpersoon en de mysterieuze, onbereikbare man met het getroebleerde verleden zijn standaard romantische personages zoals we die onlangs nog in de vampierentrilogie Twilight hebben gezien.”

Natuurlijk, zeg ik met Thooft: vastbinden, hete was en anaal fisten zijn beslist een vorm van toegewijde aandacht. Ook Deckers slaat de spijker op de kop: het gaat om de erotische fantasie. Maar beiden stappen wel erg luchtig over een Rode Kamer van Pijn, anaal fisten en genitale klemmen heen – alsof die heel ‘doorsnee’ en ‘standaard’ zijn.

Heus, ik sta best open voor een portie abjecte libertijnse porno op zijn tijd. Vochtige streken van de Duitse Charlotte Roche, waarin de hoofdpersoon douchekoppen inbrengt, vond ik bijvoorbeeld grotesk, grappig en briljant. Het boek nam in haar extremiteit de maatschappelijk benepen hygiënedwang op de korrel. Abjecte kunst focust op alles wat er uit lichaamsopeningen vloeit, en wat we als ‘vies’ beschouwen. Unilever had ons okselgeur, zweetbeten en stinkkutjes aangepraat, en 30 dagen per maand inlegkruisjes aangesmeerd – en daar was Roche met haar grensoverschrijdende boek.

Maar Vijftig tinten grijs is beroerd geschreven en humorloos, en het is taboedoorbrekend noch opwindend. Thooft en Deckers zien namelijk de crux over het hoofd. Wie romantische traditionele fictie wil verkopen in tijden van porno moet kennelijk een stevige tepelklem bijzetten. En zo lijken anaal fisten, vastbinden en ophanging ineens heel gewoon en alledaags in een romantisch escapistisch sprookje. Vijftig tinten grijs gaat daarmee juist fantasieloos mee in de huidige pornonorm.