Foto’s van Nederlandse executies na bijna 65 jaar

Voor het eerst zijn beelden opgedoken van executies door Nederlandse militairen in Indonesië. De foto’s zijn gemaakt door een dienstplichtige soldaat.

Het zijn gruwelijke beelden zoals we die kennen uit oorlogen van andere landen. Op de eerste foto staan drie mannen in korte broek met hun rug naar een vuurpeloton. Ze hebben hun schouders hoog opgetrokken en hun knieën gebogen. Ze staan met hun gezicht naar een greppel. De camera heeft vastgelegd hoe het zand daarnaast opspat op de inslag van de schoten.

Het tweede beeld lijkt van na hun executie. Een soldaat zit gehurkt bij de greppel en inspecteert het tiental lichamen dat erin ligt. Een collega in uniform kijkt toe vanaf de rand van de greppel en rookt een sigaret.

Het zijn Nederlandse militairen. De slachtoffers zijn Indonesisch. Deze twee foto’s zijn, bijna 65 jaar na dato, de eerste expliciete beelden die opduiken van executies door Nederlandse militairen tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Ze zaten in een privéalbum van een man uit Enschede die als dienstplichtige van 1947 tot 1950 naar Nederlands-Indië was gestuurd. Alleen zijn voornaam, Jacobus, is bekend gemaakt. De man is overleden en zijn album is in handen gekomen van het stadsarchief in Enschede.

„Ik was echt geschokt toen ik de foto’s zag”, zegt René Kok, beeldonderzoeker van het instituut voor oorlogstudies NIOD. „We wisten dat dit soort foto’s kon bestaan, want veel militairen namen een fototoestel mee. Maar de meeste foto’s zijn van het kameraadschap, het eten en het landschap. Executies werden wijselijk niet vastgelegd. Maar blijkbaar heeft niemand deze man verboden te fotograferen.”

Experts noemen de beelden, vanmorgen in de Volkskrant gepubliceerd, uniek en twijfelen niet aan de authenticiteit. Militair historica Stef Scagliola, die veel onderzoek deed naar veteranen uit Nederlands-Indië, herkent de uniformen van het Nederlandse leger op de foto’s. De geëxecuteerden zijn waarschijnlijk zogeheten pemoeda’s. „Ongeregelde groepen hele jonge strijders die lokaal gebonden waren en zich soms geen bal aantrokken van het gezag van de TNI, het Republikeinse leger.” Veel meer kan ze niet over de scène zeggen, omdat de beelden niet gedateerd zijn en onduidelijk is waar op Java ze gemaakt zijn.

Jacobus zou onderdeel uitgemaakt hebben van de veldartillerie. In de geschiedenis van het korps worden de executies niet genoemd. Na zijn dood draagt Jacobus alsnog bij aan de geschiedschrijving. We wisten al van slachtingen door militairen in Indonesië, zegt René Kok van het NIOD, maar dít zijn de beelden die zich in ons collectief geheugen zullen nestelen. „Zoals het bekende rennende meisje in Vietnam, maar dan uit onze eigen geschiedenis.” Het NIOD en andere instituten pleitten onlangs voor subsidie voor nieuw onderzoek naar de oorlog in Indonesië.