Nieuwe opzet Over ’t IJ stelt teleur

De twintigste editie van het Over ’t IJ-festival heeft een andere vorm, met meer ruimte voor nieuwe makers. Die keuze pakt niet altijd even goed uit.

Eerst maar de grootste teleurstelling. De muziektheatervoorstelling The Promised Land van Orkater heeft epische ambitie. In ruim twee uur wordt het publiek eerst verscheept en dan naar een verlaten havenloods geleid. Een tiental jonge performers, afkomstig uit de Verenigde Staten, Oekraïne, België en Nederland, verbeeldt daar de grote oversteek naar de Nieuwe Wereld. De spelers dragen kleding uit de jaren van de Grote Depressie, en de muziek verwijst ook naar die tijd.

Grotendeels woordloos komen verschillende aspecten van zo’n reis aan bod: afscheid, onzekerheid, uitbuiting in een vreemd land. Maar veel verder dan clichés komen de makers daarbij niet. Er is een loze kofferchoreografie, een onbegrijpelijke monoloog van een vervelende kroegbaas en een onuitgewerkt verhaallijntje over een emigrant die in het land van aankomst de moordenaar van zijn familie herkent. Dat deze ontwikkeling letterlijk aan het publiek moet worden uitgelegd („the guy on the right just discovered the man who murdered his entire family!”) toont al de dramatische zwakte.

Aan de inzet van de spelers ligt het niet, zij dansen en rennen zich in het zweet, en zingen en schreeuwen de longen uit hun borst. Maar hun energie verdampt volledig in de inhoudsloze, weinig dwingende structuur. Ergerlijk is ook dat een voorstelling over emigratie geen enkele relatie aangaat met het heden. Zo blijft het geheel uitsluitend folklore – Amerikaanse folklore bovendien.

Is The Promised Land te wijdlopig en algemeen, Straatfantast II van Bert Hana is juist te particulier. Hana maakt een performance aan de hand van Google Street View; op zichzelf een fris idee. Hij zet de tijd stil, zoomt in en dwingt de toeschouwer beter te kijken en stil te staan bij wat hij ziet. Maar Hana zet in op twee verhaallijnen: aan de ene kant de gefantaseerde levens van de mensen die hij via Street View toont, en aan de andere kant een persoonlijke liefdesgeschiedenis. Ondanks de (grotendeels) virtuoze toepassing van de techniek, en de verrassende inzet van Facebook en iTunes, blijft Straatfantast II zo hinken op twee gedachten, die te weinig samenkomen en onvoldoende worden uitgewerkt.

Zie hier de twee uitersten op het Over ’t IJ-Festival. Voor de twintigste editie van het locatietheaterfestival op het NDSM-terrein koos artistiek directeur Lode van Piggelen een ietwat andere opzet, met maar drie grote projecten en verder veel middelgrote en kleine voorstellingen van overwegend jonge makers. Een gedurfde keuze, die in artistiek opzicht teleurstelt. Wie een ruime selectie toont van werk van jonge makers, neemt risico, en als dan ook nog eens twee van de drie grote voorstellingen tegenvallen, blijft er wel heel weinig te genieten over.

Helaas is ook Terminator Trilogie van FC Bergman zo’n tegenvaller. Dit jonge Vlaamse collectief heeft een ongekende bravoure en onderscheidt zich in de grootse aanpak. Ook bij Terminator Trilogie is de vorm imposant: rommelmarktmeubilair zo ver als het oog reikt, in de eerste minuten bevolkt door tientallen figuranten. Als al die mensen en spullen van toneel verdwijnen is de vloer aan één man: Stef Aerts. Dan blijkt dat FC Bergman weliswaar een geweldige vorm heeft gevonden, maar dat de inhoud weinig doordacht is. Aerts geeft woordloos uiting aan de keuzestress van het eigentijdse individu. Maar de lang uitgesponnen platitudes beklijven nauwelijks.

Redding komt van de prille regisseuse Ilmer Rozendaal. Rozendaal won in 2011 de Ton Lutzprijs en toont op Over ’t IJ de voorstelling Niets, geïnspireerd op Becketts Footfalls. In een container behangen met Perzisch tapijt creëert ze een Victoriaanse spookhuissetting waarin een benauwende moeder-dochterrelatie aan het licht komt. Rozendaal biedt precies dat wat in de andere voorstellingen zo node wordt gemist: keuze, focus en een dwingend universum. Met haar pakt de keuze voor jonge makers uiteindelijk toch goed uit.

Over ’t IJ-festival. T/m 15/7, Amsterdam. Inl: overhetij.nl