Koningin van het bal, al dertig jaar

Beelden uit de show van Madonna, zaterdagavond in de uitverkochte Ziggo Dome te Amsterdam. Foto’s Robin Utrecht

In de loop van een kleine dertig jaar is er iets veranderd in de reputatie van Madonna. Ze zingt inmiddels niet meer het soort liedjes dat onmiddellijk een hit wordt, en haar clips zijn te gladgestreken. Maar op het toneel is Madonna nog steeds, zelfs meer dan ooit, de koningin van het bal. Dat bleek afgelopen weekend in het Ziggo Dome in Amsterdam, waar ze twee uitverkochte uitvoeringen gaf van de show met dezelfde titel als haar laatste cd, MDNA.

Het toneel bestond uit blokken die samen uit het podium oprezen tot een enorme Rubik’s kubus, of ieder afzonderlijk, tot een ongelijke speelvloer. In het toneel zaten luiken waaruit zijzelf, zangers en dansers omhoog kwamen of verdwenen. Het achtergronddoek was een gigantisch projectiescherm, waardoor het toneel in een flits kon veranderen van een kathedraal in een tv of in een huiskamer. Tijdens het twee uur durende optreden bleef Madonna (53) niet, zoals sommigen van haar collega’s, minutenlang weg om zich te verkleden; ze verdwijnt in een gat in de vloer, je knippert met je ogen, en ze herrijst aan de andere kant van het podium in een fonkelnieuwe verpakking.

De show opende met een bekend thema: monniken, kerkdeuren, een wierookvat en halfblote dansers op het altaar, begeleid door Gregoriaans aandoende zang: ‘Maadooonnaa’. Heiligschennend – maar niets waar ze in pauselijke kringen van wakker zullen liggen. Dat gold voor de show als geheel: Madonna hoeft niet meer zo nodig te shockeren, met religieuze beledigingen of seksuele opruiing. Ze droeg zwart leer, zilverlamé of een herenkostuum, en ging twee keer gedeeltelijk uit de kleren: een keer in de slechts door piano begeleide, met veel vibrato gezongen versie van Like A Virgin, waarbij ze eenzaam op de punt van het podium stond en van achter werd omhelsd door een danser; en een keer in een beheerste striptease tijdens Human Nature, die eindigde met een royale blik op tanga en netkousen onder haar hoge broek, en een vriendelijk advies op haar rug geschreven, ‘No Fear’. Ze was mild, zoals ook haar speech over verdraagzaamheid mild was.

Ook zonder provocaties is Madonna een sensatie. Door fantastische dansers die acrobatische toeren doen op elastieken touwen, een bokkensprong maken over haar heen, of haar over de grond slepen als een pop. Door malle poses – Madonna die op haar hoofd staand het liedje Hung Up zingt – en een broeierig decadente versie van Candy Store, met mannelijke dansers op pumps. Door een sensueel dansduet van Madonna met een tegen haar rug gekleefde tegenspeler. En door visuele vondsten. Tijdens Express Yourself was Madonna een kuise majorette met baton en dansgroep, en boven hun hoofden verscheen een negenkoppige drumband die staand op een rij de partijen drumde. Maar ze stonden niet, ze hingen aan dunne draden, zo’n acht meter boven de grond: een surrealistisch hoogtepunt.

Madonna heeft het luxeprobleem dat ze deelt met enkele grootheden, zoals Paul McCartney, Prince of The Rolling Stones: een overdaad aan liedjes om uit te kiezen. Into The Groove ontbrak, net als Music en Material Girl. Ze maakte een vitale indruk door de nadruk op de eigentijdse dance van haar laatste cd. Ook haar stem had een door elektronica ondersteunde stootkracht. Als tegenwicht zong ze sommige liedjes in bijzondere, nieuwe uitvoeringen met nauwelijks begeleiding, zodat de vocale beperkingen bleken: in het soms onvaste maar mooi kwetsbare Like A Virgin, en in Open Your Heart dat werd begeleid door slechts de militante percussie van het Baskische trio Kalakan.

In Express Yourself verwerkte ze een citaat uit Lady Gaga’s Born This Way (dat overeenkomsten met Express Yourself vertoont) – een slimme sneer naar haar ‘opvolgster’, vooral doordat ze er een ander nummer aan vastplakte: een niet mis te verstaan She’s Not Me.

Maar Madonna heeft live nog altijd geen concurrentie. Vergeleken met haar leveren Gaga, Kylie Minogue of Beyoncé schoolpleinamusement. Bij Madonna is niets gratuit, makkelijk, of voor de hand liggend. Ze is grappig, eerlijk, vindingrijk. Ze verrast met nieuwe interpretaties en technische vondsten. Zij bepaalt op welk niveau de showbusiness zich internationaal bevindt. Waar zouden we zijn zonder Madonna?