De ‘tegencoup’ van Morsi

Mohammed Morsi, de eerste burgerpresident van Egypte, doet een greep naar de macht die hem toekomt. Macht die hem bij voorbaat was ontnomen doordat de krijgsmacht op de laatste dag van de verkiezingen, vorige maand, een decreet uitvaardigde dat de bevoegdheden van de president aanzienlijk inperkte ten faveure van de generaals. Bovendien stuurde de Hoge Militaire Raad het parlement naar huis, nadat het door het Constitutionele Hof ongrondwettelijk was verklaard.

De tegenzet van Morsi bestaat uit het bijeenroepen van datzelfde parlement. Vervolgens moet er een nieuwe grondwet worden opgesteld, ook een competentie die de Hoge Militaire Raad zichzelf had toegekend. Daarna zouden parlementsverkiezingen moeten volgen.

Het tekent de situatie in Egypte dat nog niet meer is dan een wankele democratie. Verwonderlijk is dat niet, want sinds 1952 wordt het land de facto geleid door het leger. Tot de coup plegende officieren behoorden dat jaar de latere presidenten Gamal Abdel Nasser en Anwar al-Sadat. Hosni Mubarak was luchtmaarschalk alvorens hij vicepresident en president werd, en dertig jaar lang aanbleef. Na diens val, gevolg van de ‘Arabische Lente’, bleef de Militaire Raad Egypte besturen.

Met zijn besluit om het decreet van de militairen te negeren, doet Morsi wat hij had aangekondigd. Het kan de eerste botsing tussen president en krijgsmacht van vele zijn. Het kan ook onderdeel zijn van een strategisch spel waarin beiden hun positie markeren. Voor de militairen staan er grote belangen op het spel: zij beheersen een groot deel van de Egyptische economie.

Morsi is een representant van de Moslimbroederschap en dat maakt hem in westerse ogen op voorhand niet geliefd. Nochtans zal hij de Amerikaanse president Barack Obama in september ontmoeten, wanneer beiden bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties aanwezig zijn. Feit is dat Morsi door de Egyptische bevolking is gekozen, hoe nipt ook en hoe laag de opkomst bij de verkiezingen ook was. Obama beseft uiteraard de cruciale rol die een Egyptische president speelt in de relatie met buurland Israël.

Vanzelfsprekend heeft Morsi het gelijk aan zijn zijde als hij decreten van de krijgsmacht naast zich neerlegt. Al zal het veel van zijn tactisch vernuft vergen om dat gelijk ook te krijgen. Want wat vanzelfsprekend klinkt, is in Egypte al jaren geen realiteit: dat de militairen in de kazernes horen, en, tot nader order, nergens anders.