Somberheid is niet ons sterkste punt

Ook voor de VVD is beperking van de hypotheekrenteaftrek niet langer taboe. Campagneleider Halbe Zijlstra: „Mensen hebben een hekel aan onzekerheden. Maar wij gaan niet zwieberen en zwabberen.”

Eerst gaat Halbe Zijlstra nog op vakantie: in Frankrijk en Zwitserland. Hij neemt zijn fiets mee. „Maar ik zal goed uitkijken.” Twee jaar geleden ging de VVD’er ook vlak voor de verkiezingen fietsen. „Er kwam een auto uit een zijstraatje, die zag mij niet. Gelukkig was het een dokter die reed.” Twee gebroken sleutelbeenderen. „Ik kon niets, ja een beetje twitteren met twee vingers.”

De VVD won toen de verkiezingen en hoopt dat na de zomer weer te doen, nu met Zijlstra in het campagneteam. De staatssecretaris van Onderwijs en Cultuur staat zevende op de kandidatenlijst. Zijn naam valt als fractievoorzitter, want de huidige, Stef Blok, wil minister worden.

Als laatste presenteerde de regeringspartij gisteren haar programma. Opmerkelijk: De VVD wil de uitkeringen ontkoppelen van de lonen. Hard rechts? „Realistisch. Rechts is realistisch”, zegt Zijlstra. Ook opmerkelijk: de hypotheekrente.

De VVD is om. Volgens Rutte staat de hypotheekrenteaftrek als een huis. Maar die wordt wel beperkt.

„De aftrek voldoet niet meer, dus we maken een stap. We wilden bestaande bezitters comfort geven. Zij zijn langjarige financiële verplichtingen aangegaan, dus voor hen verandert er niets. Maar voor nieuwe hypotheken willen we terug naar de roots van de aftrek, het stimuleren van woningbezit. Dus is ’t logisch dat we de renteaftrek koppelen aan verplichting af te lossen. Dat vinden wij verdedigbaar in een crisis.”

Tegelijk wilt u mensen weer meer laten lenen dan de waarde van hun huis. Mensen moeten toch de tering naar de nering zetten?

„Zonder die lening kan je geen geld investeren in een huis, waardoor het feitelijk meer waard wordt.”

Het is toch om de kosten van de aankoop te financieren? Dat geld verdien je niet terug.

„Nee, het gaat om de kosten die je terugziet in de waarde van een huis. Als je wilt investeren om de waarde te verhogen, maar niet kunt lenen, kun je die investering niet doen.”

Juist dit soort zaken heeft geleid tot de zeepbel op de huizenmarkt. Bestrijdt u geen symptomen met het medicijn dat de ziekte heeft veroorzaakt?

„De aftrek heeft buitengewoon goed gewerkt om het woningbezit te stimuleren. Uitwassen moet je bestrijden. En als het vastloopt, grijp je in.”

Is deze maatregel voor de VVD een breekpunt bij de formatie?

„Nederland staat voor een te grote uitdaging om elkaar op basis van politieke stokpaardjes de tent uit de vechten. Gezien de economische situatie moet elke partij bereid zijn pijn te lijden. We hebben allemaal de dure plicht geen breekpunten te formuleren. Anders zit je straks met met geboeide handen te formeren. De VVD zal dat niet doen.”

Uit uitgelekte campagneposters rijst het beeld dat de VVD een wat sombere campagne gaat voeren. Zijlstra lacht de gedachte weg: „Somberheid is niet ons sterkste punt.” Maar vrolijk wordt het niet. „Wat we wel eerlijk zeggen is dat het geen tijd van overvloed is. We willen geen beloften doen, en daarna bezuinigingen over mensen uitrollen. Dat moet je uitdragen, zonder dat iedereen direct aan de antidepressiva moet.” De zorgen betreffen vooral de economie, de kwaliteit en beschikbaarheid van onderwijs en zorg. En, natuurlijk, het „huishoudboekje” van de staat.”

Noemt u Europa bewust niet als grootste zorg?

„Europa is ontzettend belangrijk. Daar verdienen wij ons geld. Maar wat moet ik met mensen die zeggen ‘we moeten verder integreren’? Moeten we belasting overhevelen naar Europa? Ik dacht het toch niet. Integratie lost ons kernprobleem niet op, namelijk dat de zuidelijke landen een niet-concurrerende economie hebben met slechte overheidsfinanciën. Bespiegelingen over structuren in de toekomst leveren niets op. Dan hou je iedereen voor de gek.”

Jullie recept, hard bezuinigen, werkt al twee jaar niet.

„Het werkt fantastisch! De Duitse economie doet het geweldig omdat ze de afgelopen jaren hervormingen doorvoerden waar Griekenland nu voor staat.”

U houdt niet van ‘vergezichten’ over Europa. Heeft de kiezer daar niet juist recht op? Dan kan hij geïnformeerd kiezen.

„Wij hebben een langetermijnvisie: geen federaal Europa.”

Maar wat wel?

„Een compleet geïntegreerde interne markt, met een functionerend financieel stelsel. We zijn voor een sterk Europa, dat gericht is op economische samenwerking. Verder moet Europa terughoudender in zijn.”

Economische zonder politieke integratie werkt niet. Kijk maar naar de afgelopen twee jaar.

„Dat bestrijden wij ook niet. Maar de integratie die nodig was, hébben we al. We zitten in de ellende omdat de afspraken over begrotingsdiscipline niet af te dwingen waren. Nu zijn ze dat, en wij hebben daarom gevraagd. Wij zijn voor Europees bankentoezicht. Je kan ook nog opschuiven naar een gezamenlijk bankenstelsel. Maar nu niet, eerst moeten die zuidelijke banken gezond worden. Stap voor stap dus. Maar je moet niet vluchten in een politieke unie. Dat lost het probleem niet op.”

Dat Europese noodfondsen direct geld aan banken mogen lenen, wilde de VVD niet. Toch is premier Rutte akkoord gegaan.

„Het had natuurlijk niet onze voorkeur. Maar om de boel niet in elkaar te laten donderden, moet je kijken wat de mogelijkheden zijn in zo’n spel om met andere landen de belangen in elkaar te passen. Het is een illusie dat Nederland met een dictaat naar Europa kan lopen. Uiteindelijk passen de leningen bij ons belang: er zijn strenge voorwaarden aan verbonden, voor die leningen is unanimiteit van alle landen vereist.”

Verliest Rutte niet zijn geloofwaardigheid door in Nederland het ene te zeggen, en in Europa met het andere akkoord te gaan?

„Nee. De premier is nu bezig in Europees verband deze crisis in de klauwen te krijgen. Als er een simpele oplossing was geweest, hadden we die allang gevonden.”

Is dit de achilleshiel van de VVD?

„Nee, de VVD heeft het meest realistische verhaal over Europa.”

Het PVV-programma heeft als titel: Hún Brussel, óns Nederland.

„Het past bij het beeld dat de PVV wil neerzetten van hun tegen de rest. Dan is Brussel het ultimum van de rest. Leuk gevonden. Ik kan er niet zo veel mee. De PVV wil uit de Europese Unie stappen. Dat is zo bekrompen en visieloos.”

De PVV is jullie belangrijkste concurrent. U moet er iets mee.

„Ze zijn een belangrijke concurrent. Maar de grootste fout die je kunt maken is je verhaal erop afstemmen. Dat doen we dus niet. Logisch dat D66 ons bekritiseert. Voor hun is alles wat uit Europa komt goed. En de kritiek van het CDA zie ik vooral als interne partijkritiek op de eigen minister van Financiën. Veel plezier ermee. Wij gaan niet zwieberen en zwabberen.”

In deze anti-Europese sferen kan de SP de grootste worden.

„Daarom zijn de verkiezingen zo belangrijk. Met de SP aan de macht gebeurt het diametraal tegenovergestelde van wat wij willen. De SP wil meer overheid, die alles uit handen van mensen haalt. Ze hebben niet veel met de zelfredzaamheid. De economie hervormen willen ze ook al niet. De keus op 12 september is helder: wil je een betere toekomst voor je kinderen of blijven hangen in de beloften van het verleden en hopen dat het vanzelf goed komt?”

Wat zou er dan verkeerd gaan?

Zijlstra gaat sneller praten: „We moeten onze staatsschuld op orde krijgen, bezuinigen, hervormen, vervelende keuzes maken en verantwoordelijkheden terugleggen bij burgers. Anders, ik zal niet direct de vergelijking met Griekenland maken, gaan we steeds meer rente betalen en lopen de zorgkosten enorm op. Dat is niet meer op te brengen.

„Uiteindelijk moet alles gewoon worden betaald. Als het geld naar rente en zorg gaat, gaat het niet naar onderwijs of de politie. Je pakt het aan, of je steekt je kop in de grond en hoopt dat het overwaait. En dan verdwijnen die goede zorg en dat goede onderwijs vanzelf.”

Waarom slaat het verhaal van de SP zo aan?

„Mensen hebben een hekel aan onzekerheden. Het is makkelijk als je weet dat de overheid altijd inspringt. Wij zeggen dat je die zekerheid niet hebt. Misschien leidt dat er toe dat mensen denken: toch wel handig dat al die voorzieningen er zijn.”

Wat is uw ideale coalitie?

„We zullen nooit alleen aan de macht komen, helaas. Mijn ideale coalitie is één met D66. Ook een liberale partij die met de economie stappen wil zetten. Maar samen zullen we geen 76 zetels halen. Dan kom je in een rijtje dat steeds verder opschuift naar links. Maar liefst zo min mogelijk.”

U noemt het CDA niet. Dat was toch uw natuurlijke partner?

„Bij het CDA wordt belangrijk: Hoe slaat die vernieuwing neer? Komen ze gezond uit de verkiezingen? Ik hoop van wel. Samen met D66 kunnen we dan de kern vormen van een middenrechtse coalitie die de economie wil vlottrekken.”

In 2007 zei u dat u na tien jaar best Rutte wilde opvolgen als partijleider. Nog steeds zo enthousiast?

Lacht: „Het is zo ontzettend niet aan de orde. We zijn na anderhalf jaar nog toe aan veel meer premier Rutte. Als hij op een gegeven moment iets anders gaat doen, hoop ik dat er heel veel talenten klaar staan, en misschien ikzelf ook wel. Dat bekijken we dan wel. Je moet altijd proberen het hoogste in het leven te bereiken. Maar als ik kijk wat voor enorm beslag het legt op je het leven, dan moet je daar met je gezin goed over nadenken. Mijn zoontje werd deze week vier. Ik wil niet dat hij op zijn achttiende binnen komt lopen en zegt: ‘Ken je mij nog?’”

U wordt genoemd als nieuwe fractievoorzitter van de VVD. Zou u dat willen?

„Ik vond het fantastisch om bewindspersoon te zijn, en doe het graag nog een keer doen. Maar een volgend kabinet zal waarschijnlijk meer partijen bevatten, en dan wordt spoeling dunner, ook voor de VVD. Fractievoorzitter is een buitengewoon eerbare functie.”