Singapore worden of toch maar polderen 3.0?

Titel: Polderen 3.0 Nederland en het algemeen belang.Auteur: Yvonne ZonderopUitgever: ISVW uitgevers,109 blz.ISBN: 9789491224270, € 9,95

Titel: De Staat van Morgen. Hoe de ondernemersdemocratie Gouden Eeuw II mogelijk maakt.Auteur: Adjiedj Bakas, inleiding Jan MarijnissenUitgever: SDU uitgevers, 408 blz.ISBN: 9789012575621, € 24,95

Zou je als trendwatcher ook hel en verdoemenis kunnen preken? Lezend in De Staat van Morgen, het nieuwe boek van de verbazingwekkend productieve Adjiejd Bakas (één boek per jaar) lijkt het van niet. Zijn nieuwste, De Staat van Morgen, gaat over de toekomst van wat hij noemt „de ondernemersdemocratie Nederland” en is één en al inspirerende vergezichten en utopische visioenen.

Op zijn zachtst gezegd sluiten die nog niet helemaal aan bij de economische realiteit van dit moment. Nederland wordt „waterexpert van de wereld”, „gashub” én „food valley van de wereld” en toonaangevend in nanotechnologie. We houden niets anders over dan een „krachtige centrale regering met beperkte kerntaken” die ondertussen wel „met massale omscholingsprojecten” de beroepsbevolking klaarstoomt voor de 21ste eeuw.

Waar we het geld vandaan halen? heel eenvoudig. We verkopen 1 tot 1,4 miljoen huurwoningen en halen zo met een vordering aan de wooncorporaties 60 miljard op dat we in „een staatsbeleggingsmaatschappij” stoppen, die „onze BV Nederland gaat vermarkten in de wereld”. Hoe een dergelijke staatskapitalisme in Europa in te passen? Dat zijn dan net weer van die details waar een visionair als Bakas niet aan toekomt. Grote inspiratiebronnen bij zijn toekomstschets voor Nederland zijn Zuid-Korea en Singapore – repressieve staten die mensenrechten schenden.

Veel minder buitenissig zijn dan de waarnemingen van voormalig Volkskrant-journaliste Yvonne Zonderop in Polderen 3.0. Na het begeleiden van artikelenseries in haar krant over sociale vernieuwing besloot ze zich daar helemaal op te storten, en in dit boekje staan kort haar bevindingen. Haar analyse van de vraag waarom het oude poldermodel is uitgewerkt, verschilt niet eens zoveel van die van Bakas, al schrijft Zonderop niet hysterisch en is ze in luttele pagina’s veel diepgravender.

Er lopen allerlei nieuwe scheidslijnen door Nederland waarvoor de oude overlegstructuren onvoldoende zijn toegerust; de nieuwe kloven zijn die tussen hoog- en laagopgeleid, jongeren en ouderen, insiders en outsiders als het gaat om de verzorgingsstaat. Burgers zijn veel zelfstandiger en minder volgzaam, de elite draagt geen normen en waarden meer uit. Hoe dan te komen tot een legitiem bestuur, of tot ook maar de geringste hervorming, laat staan tot hervormingen van het radicale type dat Bakas uitschreeuwt?

Zonderop vestigt er de aandacht op, dat onder de oude structuren voorzichtig nieuwe overlegvormen opdoemen. Vaak in de regio, waar de macht groter wordt en camera’s die tegenstellingen aanscherpen afwezig zijn. Als voorbeeld noemt ze het Verbond van den Bosch, waarin boeren, supermarkten, vleesproducenten en milieubeschermers afspraken om tegen 2020 alleen nog maar duurzaam geproduceerd vlees in de supermarktschappen toe te staan.

Erg Polderen 3.0 is ook als vogels van gelijke pluimage zich met een zekere mate van wederkerigheid organiseren in een soort ‘pool’, zoals het Broodfonds van zzp’ers, die geld in een pot storten om elkaar te helpen bij ziekte.

Uiteindelijk is Polderen 3.0 een kleine lofzang op de coöperatie, op burgers die hun lot in eigen hand nemen en proberen iets te creëren als de overheid zich terugtrekt. Dit toekomstvisioen is geen visioen, maar een bescheiden werkelijkheid, en een teken van hoop.

Toegegeven, zo’n ontwikkeling lijkt irrelevant vergeleken bij een megaprobleem als de economische dwangbuis waarin de financiële markten Nederland gevangen zullen houden. En het lijkt klein bier vergeleken bij de totalitaire masterplannen van Bakas. Maar het zou een vergissing zijn gepolder 3.0 daarom maar te negeren.

Maartje Somers