Gezonde cellen redden kanker

Kankercellen kunnen resistent worden tegen chemotherapie door gezonde cellen in de onmiddellijke omgeving van de tumor. Dit hebben twee onderzoeksgroepen in de Verenigde Staten ontdekt bij melanomen, een agressieve vorm van huidkanker. (Nature, 5 juli) Gezonde cellen houden door de productie van de zogeheten hepatocyten groeifactor (HGF) de tumorgroei in stand.

Kankercellen maken medicijnen onschadelijk door die in blaasjes in te pakken of domweg naar buiten te pompen. Soms activeren ze biochemische signaalroutes, die de werking van het medicijn teniet doen. Dit laatste mechanisme speelt bij melanomen een rol, door de gezonde cellen in en bij de tumor.

Veel melanomen ontstaan door een mutatie in het eiwit BRAF. Dus worden bestreden ze met een middel dat het afwijkende BRAF-eiwit remt. Bij sommige patiënten werkt dat uitstekend en verdwijnt de tumor. Bij andere slinkt de tumor hooguit. Hoe komt dat?

De onderzoekers kweekten de melanoomcellen op. Die gingen dood als het medicijn aan de kweek werd toegevoegd. Toen ze hetzelfde deden bij stukjes tumor overleefde een aanzienlijk deel van de kankercellen. Dat kwam doordat gezonde buurcellen ze in stand hielden.

Voor de activering van signaalroutes is een externe factor nodig, een hormoon bijvoorbeeld, en een receptor. Met receptoren zijn kankercellen doorgaans bezaaid. Op zoek naar de ‘schuldige’ externe factor testten de onderzoeker honderden stoffen. Als meest waarschijnlijke kwam HGF uit de bus.

De groep in Boston onderzocht ook 34 monsters van patiënten en ontdekte een direct verband tussen de hoeveelheid HGF en het effect van de chemotherapie op de snelheid van de tumorgroei. Er bestaan geneesmiddelen die ook deze groeifactor remmen. Die zouden in combinatie met een BRAF-remmer de resistentie tegen de laatste kunnen overwinnen.

Huup Dassen