Aanval Poetin op burgerbeweging

In een nieuwe wet worden burgerorganisaties in Rusland die geld ontvangen uit het buitenland aangemerkt als ‘buitenlandse agenten’. Een synoniem voor spionnen.

Op gezag van president Vladimir Poetin wordt een groot aantal van de 230.000 non-gouvernementele organisaties in Rusland volgende week waarschijnlijk beschouwd als vijanden van de Russische staat. Onder de organisaties zijn mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch en de anticorruptieorganisatie Transparency International.

Vrijdag behandelde het Russische parlement in eerste lezing een wet op de ngo’s, ingediend door Poetins partij Verenigd Rusland. Onder de wet, die mogelijk volgende week al wordt aangenomen, moeten organisaties die financiering uit het buitenland ontvangen, zich voortaan in al hun folders en op websites duidelijk kenbaar maken als ‘buitenlandse agenten’. Doen zij dat niet, dan kunnen zij celstraffen en boetes tot een miljoen roebel (24.500 euro) krijgen.

De ongerustheid onder de organisaties is groot: ‘buitenlandse agenten’ staat in Rusland synoniem voor spionage. Zij zien de wet als een bevestiging van Poetins nieuwe, nietsontziende aanpak van dissidenten. Hard power versus soft power. Poetin wil de burgerorganisaties „demoniseren in de ogen van het Russische publiek”, verklaarde Rachel Denber van Human Rights Watch donderdag.

Vorige maand werd al een wet ingevoerd die het de Russen bijna onmogelijk maakt om te demonstreren. Daarmee hoopt Poetin volgens critici de burgerprotestbeweging te breken die sinds de parlementsverkiezingen van december actief is. Milieubeweging Bellona schrijft op haar website: „Zes jaar geleden wilde Poetin de civil society verzwakken. Nu wil hij die de nek omdraaien.”

Poetin houdt de organisaties medeverantwoordelijk voor recente onlusten. Zo speelde Golos een rol bij het blootleggen van de fraude waarmee Poetin in december de parlementsverkiezingen en in maart de presidentsverkiezingen won. Golos krijgt geld van onder meer twee Amerikaanse organisaties. Dat was voor Poetin aanleiding om Golos te betitelen als een instrument van de Amerikaanse regering, die de Russische regering omver wil werpen. „Judas is niet de meest populaire bijbelse figuur”, zei Poetin over Golos.

Voorstanders van de wet, zoals Aleksandr Sidjakin van Verenigd Rusland, zijn niet onder de indruk van de beschuldigingen van de organisaties. Ook niet van het dreigement van prominente activisten en oppositieleiders als Boris Nemtsov dat zij in de VS en bij de EU zullen proberen degenen die verantwoordelijk zijn voor de wet, op een lijst te krijgen van mensen die niet welkom zijn in de EU of de VS. Sidjakin, die meeschreef aan beide omstreden wetten, zei via Twitter dat hij het belangrijk vindt dat de gewone Rus kan zien welke burgerinitiatieven uit Rusland komen en welke niet.

„Het ultieme doel van het financieren van een nonprofitorganisatie, als een vorm van soft power, is een gekleurde revolutie”, schreef Sidjakin. „Dat is geen mythe of staatspropaganda, het is een objectieve politieke realiteit. De Verenigde Staten proberen de Russische politiek te beïnvloeden.”

Of het Poetin zal lukken om met zijn wetten zijn tegenstanders de mond te snoeren, is de vraag. Op dit moment lijken de protesten een beetje weggeëbd. Maar volgens waarnemers kan de onvrede zo weer tot een uitbarsting komen. De wetten zouden daar zelfs nieuwe aanleiding toe kunnen geven.

De 85-jarige Ljoedmila Aleksajeva van de Helsinki Group in Moskou toonde zich donderdag strijdlustig: „Tegenwoordig hebben we internet, een machtig instrument. We zullen uitzoeken wie er allemaal achter deze wet hebben gezeten. En we zullen hun namen bekendmaken.”