Wel veel zweepjes en boeien, maar er gebeurt weinig mee

Ongekend succesvol zijn de softerotische sm-boeken van E.L. James. „Soms dacht ik: dat ik dit allemaal kan bedenken.” Interview met de schrijfster van Fifty Shades of Grey.

Foto Roger Cremers

Ruis, noemt Erika Leonard (49) ze, de discussies die overal op de wereld over haar boeken worden gevoerd. Door feministen, hoogleraren, literatuurcritici, columnisten en ontelbare twitteraars. Of ze nou vrouwvriendelijk zijn, of juist helemaal niet, of het vernieuwende erotische literatuur is, pulp, of daar weer een parodie op.

„Mijn boeken krijgen wat dat betreft veel meer aandacht dan ze verdienen”, zegt ze. „Het is maar een liefdesverhaal met wat kinky seks erbij! Het zal wel komen doordat het zo populair is. Misschien zijn mensen ook wel boos omdat vrouwen over seks blijken te willen lezen, en dan ook nog boeken die zijn geschreven door een vrouw van boven de veertig.”

De Britse Leonard, beter bekend onder haar artiestennaam E.L. James, is de auteur van de Vijftig tinten-boeken, een trilogie over de relatie tussen de 21-jarige Anasastia Steele, en de zes jaar oudere, succesvolle ondernemer Christian Grey. Grey houdt van harde sm en heeft een afkeer van intimiteit, maar Steele weet hem tot liefdevolle vanilleseks te bewegen en zelfs echte liefde, maar blijkt zelf uiteindelijk toch ook wel in voor wat pittigers.

De boeken zijn een ongekende hit, vooral in de VS, waar het verhaal zich afspeelt. De delen staan al weken op nummer één, twee en drie van de New York Times bestseller lijst, de gebundelde trilogie staat op nummer zes.

„We naderen daar de 20 miljoen verkochte exemplaren”, zegt Leonard, een innemende, vrolijke vrouw in een zwart mouwloos T-shirt en een zwarte stretchbroek. Ze is een dagje naar Nederland is gekomen om negen interviews achter elkaar te geven. Een half uur, tot op de minuut af, per stuk.

Leonards boeken zijn verschenen in 41 talen. In Nederland staat de teller op 150.000 exemplaren. „Het is niet te bevatten”, zegt Leonard zelf over haar succes. „Als ik niet met mensen aan het praten ben over mijn boek, staar ik thuis naar Facebook en Twitter, en probeer ik te volgen wat er allemaal gebeurt. Ik zou dolgraag iets nieuws schrijven, maar het is erg moeilijk er tijd voor vrij te maken.”

Leonard, moeder van twee tienerzonen (die haar boeken niet hebben gelezen – „het zijn geen lezers” – werkte tot voor kort als televisieproducer. Ze wilde altijd al schrijven, maar het kwam er niet van, tot ze in 2008 de film Twilight zag. Met Kerst kreeg ze de boeken cadeau waarop de film was gebaseerd. „Ik vond ze gewéldig: een gepassioneerd liefdesverhaal over een prachtige vampier en een fragiel meisje. Doordat hij haar elk moment kan doden, is het heel erotisch.”

Door die boeken, zegt ze, „klikte er iets in mijn hoofd. Op 15 januari 2009 begon ik te schrijven. Ik schreef één roman, en daarna nog één, maar ze waren erg slecht.”

Kort daarop ontdekte ze een site met zogenaamde fan-fiction: verhalen in de stijl van populaire boeken. Daar plaatste ze, onder het pseudoniem Snowqueens Icedragon, bijdragen in de stijl van Twilight, „met sm erbij”.

Haar eerste boek, Fifty Shades of Grey (Vijftig tinten grijs), een bewerking van haar fan-fiction, verscheen in mei 2011 bij het Australische The Writer’s Coffee Shop, „een keukentafeluitgeverijtje gerund door moeders”, waar het uitsluitend als e-book of print-on-demand te krijgen was. Vooral aan de oostkust van de VS ging de opwinding over het boek al snel ‘viral’: het hele internet over.

In december werd ze benaderd over de filmrechten, in januari zegde ze haar baan op, en in maart van dit jaar tekende ze een contract met uitgeverij Random House. In de eerste week van april kwamen in de VS haar eerste gedrukte boeken uit.

Leonard: „Er waren wel wat dingen die ik had willen veranderen in het verhaal, maar daar kreeg ik de kans niet voor. Maar ja”– harde lach– „je kunt zeggen dat het zo óók heeft gewerkt.”

‘Mommy porn’, worden uw boeken vaak genoemd; seksboeken voor vrouwen van zekere leeftijd.

„Maar niet alleen voor hen. As ik mijn lezeressen ontmoet, zitten er ook twintig- en tachtigjarigen tussen. Mommy porn is een term die is bedacht door journalisten; een makkelijke manier om mijn werk af te schrijven.”

Wat vindt u van de vergelijking met damesromans, die ook dikwijls wordt gemaakt?

„Geen enkel punt. Ik ben dol op die boeken. Toen ik begin dertig was, heb ik een heleboel Amerikaanse romance novels gelezen, van Johanna Lindsey, Elizabeth Lowell, Brenda Joyce, Nora Roberts. Daar zit ook aardig wat seks in. Wat ik heb gedaan, is écht niks nieuws.”

Behalve dan misschien de sm. Wat fascineert u aan sm en bondage?

„Ik vind het heel sexy. Echt heel sexy. Om alle controle op te geven. Wauw!”

Heeft u er zelf ervaring mee?

„Ik heb een hoop research gedaan, gesproken met dominanten en onderdanigen. En ik heb wel tegen mijn echtgenoot gezegd: zullen we dit eens proberen, en dit? Dus ja, we hebben wel wat lol gehad samen.”

Bent u daarmee begonnen voor uw verhaal?

„Niet noodzakelijkerwijs.”

Christian Grey heeft een traumatische jeugd gehad. Daarmee wekt u de suggestie dat harde sm iets is voor beschadigde mensen.

„Ik geloof dat er ook hele gelukkige mensen zijn die aan harde sm doen. Maar als Grey een evenwichtige man was geweest, had het geen goed verhaal opgeleverd. Een heleboel psychologen hebben me trouwens gemaild om te zeggen dat ik heel goed heb beschreven hoe mensen die als kind zijn mishandeld, zich ontwikkelen.”

De rolverdeling is in de boeken erg traditioneel: zij is jong, beeldschoon – al weet ze dat natuurlijk zelf niet – en zelfs nog maagd, hij is wat ouder, bazig en extreem rijk. Hij geeft haar een Audi en dure kleren, en koopt het bedrijf waar ze werkt op als haar baas haar lastig valt. Er zijn helikopters, jachten, enorme huizen.

„Het is voor nog steeds veel vrouwen een fantasie; macht, rijkdom, en alle dingen die daarbij horen. En het doet het erg goed op papier. Al willen vrouwen in het echt misschien liever iemand die de afwas doet. En ik vond het gewoon veel interessanter om van Anastasia een maagd te maken. Als ze al veel seks had gehad, was niks meer een verrassing geweest. En hij is een emotionele maagd, ze leren van elkaar.”

Anastasia geneest Grey, als het ware. Daarmee bevredigt u ook een andere vrouwenfantasie: dat je mannen kunt veranderen.

„Maar je móet een man willen veranderen! In elke relatie moet je onderhandelen. Al gaat het maar over wie er op de kinderen past. Zo haal je er bij elkaar de scherpe randjes af.”

Er komen in uw boeken zwepen, buttplugs, tepelklemmen en andere heftige attributen voorbij. Grey heeft zelfs een compleet ingerichte speelkamer. Maar uiteindelijk wordt er niet veel mee gedaan.

„Het is allemaal niet belachelijk shockerend, nee.”

Vond u het moeilijk om seksscènes te schrijven?

„Soms. Omdat ze allemaal anders moesten zijn. De seks is een karakter op zich; dat ontwikkelt zich, net zoals Anastasia en Christian dat doen. Het gaat van hard neuken tot de liefde bedrijven. Soms dacht ik: dat ik dit allemaal kan bedenken, hahaha.

„Er is natuurlijk al een hoop erotica te koop. Maar meestal is het erg grof. Vrouwen houden daar niet van. Dat is een andere reden waarom ik van Anastasia een blozende maagd heb gemaakt. Ze kent niet zoveel eufemismen voor eh, eh..” – spraakwaterval Leonard hapert opeens – „daar beneden. Er bestaan ook niet zoveel geschikte woorden voor, bij vrouwen.”

Was het voor u makkelijker om mannelijke geslachtsdelen te benoemen?

„O, zeker. Er zijn zóveel meer goede woorden om een erectie te beschrijven. Interessant is dat eigenlijk.”