Rutte van alle kanten bestookt om Eurotop

Een deel van de Kamer gruwelt van de uitkomsten van de Eurotop. Een ander deel is alleen kritisch over de rol van de premier. „Dit gekrabbel is veelzeggend.”

De motie van Alexander Pechtold leek een tandenloze te zijn. De D66-leider sprak aan het eind van het Kamerdebat over de Europese top via de motie zijn steun uit voor het behaalde resultaat in Brussel eind vorige week: het noodfonds ESM kan in de toekomst ook direct – en niet alleen via de nationale regering – steun verlenen aan banken.

Met dat resultaat was premier Rutte een week geleden akkoord gegaan, maar dat wilde niet zeggen dat hij zomaar deze motie kon steunen. Want Pechtold ging uit van de officiële Nederlandse vertaling en Rutte was in Brussel uitgegaan van de Engelse, waarbij voorwaarden aan de steun worden genoemd. „Als we in de tekst gaan shoppen, moet ik de motie ontraden”, zei Rutte.

En dat gebeurde, waardoor de motie, ondanks de steun van D66, PvdA, CDA en GroenLinks geen meerderheid haalde. „Dit gekrabbel is veelzeggend”, zei Pechtold over de houding van Rutte. „Zit de tekst waarmee de premier heeft ingestemd, hem toch een beetje als een graat in de keel?”

Zelfs CDA-leider Sybrand van Haersma Buma liet Rutte vallen. „Het verbaast mij dat een premier terugkomt uit Brussel en doodsbang is om aan de gemaakte afspraken te worden gehouden.”

De discussie illustreerde niet alleen het dunne ijs waarop Rutte met Europese dossiers beweegt. Het werd ook duidelijk dat hij en zijn VVD hierin alleen staan. Een deel van de Kamer hekelde de uitkomst van de Eurotop – met name de directe bankensteun. PVV, SP en ChristenUnie vinden dat Nederland op zijn minst een pas op de plaats moet maken.

Maar ook de partijen die de uitkomsten uit Brussel wel verwelkomen – CDA, PvdA, D66 en GroenLinks – uitten stevige kritiek op Rutte. Had de premier zich niet eerder expliciet gekeerd tegen de directe steun aan banken? En hoe had de Kamer zo verrast kunnen worden door deze beslissing in Brussel? Volgens Diederik Samsom moest Rutte een voorbeeld nemen aan bondskanselier Merkel die alles in één keer aan het parlement vertelt. „Sta ervoor. Wees een premier. Ga voor de toekomst van Europa.”

Zelfs van de SGP, tot de kabinetsval een van de steunpilaren van de minderheidsregering, kreeg Rutte de wind van voren. „Hij heeft óf een enorme draai gemaakt óf zich in Brussel bij de neus laten nemen”, zei Elbert Dijkgraaf die nog hoopte op een derde optie.

Volgens Rutte konden er tijdens de Eurotop „een aantal vliegen in één klap” worden geslagen. Juist de Nederlandse wens om Europees toezicht op banken tot stand te brengen wordt nu gehonoreerd. „We zetten daarin nu een grote stap en een kleine stap op weg naar een Europees resolutiemechanisme.” Met dat laatste kunnen banken in moeilijkheden worden ontmanteld en worden spaarders (deels) schadeloos gesteld.

Rutte ontkende dat de tegoeden van Nederlandse spaarders door de nieuwe afspraken in de waagschaal worden gelegd. Een week eerder stelde hij dat je met een zogeheten bankenunie de problemen van Spaanse en Italiaanse banken bij de Nederlandse belastingbetaler neerlegt. Dat is met de nieuwe afspraken niet het geval, omdat Nederland bij de eventuele redding van een bank een vetorecht behoudt. „Er is dan geen mogelijkheid om terug te vallen op de noodprocedure”, aldus Rutte.

Die noodprocedure, waarbij alleen grote landen in de praktijk een vetorecht hebben, geldt wel als eurolanden door het ESM overeind gehouden moeten worden. Onlangs suggereerde Europees president Herman Van Rompuy dat besluiten tot landensteun in de praktijk snel via een noodprocedure lopen. En daarmee zou Nederland buitenspel worden gezet. „Dat is toch onvoorstelbaar”, riep Arie Slob (ChristenUnie).

Eerder zei minister De Jager dat een gemakkelijke stap richting de noodprocedure „niet in overeenstemming met de letter en de geest van het verdrag” is. Rutte hield zich op de vlakte. „Ik ga niet de voorzitter van de Europese Raad recenseren. Ik deel mee wat er besloten is.”