Kibblen om Higgs

Woensdag was het ‘Higgsdependence day’ en werd iedereen overspoeld met nieuws over het nieuwe deeltje. Gelukkig kon ik tussen interviews door mijn eigen, iets minder succesvolle, botsingsexperimenten doen op de driving range van een golfbaan. De ontdekking van Higgs is, zoals dat vaak gaat, een hevig strijdpunt over eer. De wet van Stigler zegt: ‘Geen wetenschappelijke ontdekking is ooit vernoemd naar de originele ontdekker’. Een cynische wetmatigheid die in 1980 door de statisticus Stephen Stigler toegeschreven werd aan socioloog Robert Merton. Een fijne zelfbevestiging van de wet.

Vaak hebben meerdere wetenschappers hetzelfde idee gehad en lijkt het meer toeval wie met de eer mag strijken. Soms kan een wetenschappelijke wereldster de doorslag geven. De wet van Snellius (1621) die het afbuigen van licht in verschillende stoffen beschrijft, is vernoemd naar de Nederlander Willebrord Snel. Maar in 984 kwamen Ibn Sahl en in 1602 Thomas Harriot ook al met dezelfde wet op de proppen. De wereldfaam van Snel komt simpelweg doordat Christiaan Huygens de wet aan hem toeschrijft in zijn eigen werk. Eigenlijk heet de onderliggende theorie van het Higgsdeeltje het Englert-Brout-Higgs-Guralnik-Hagen-Kibble-mechanisme. Alle zes hebben ze een theorie ontwikkeld die verklaart hoe elementaire deeltjes aan hun massa komen. Brout en Englert publiceerden hun theorie zeven weken eerder dan Higgs in een Amerikaans tijdschrift.

Bizar genoeg had Higgs zijn eigen vrijwel identieke theorie wel al veel eerder aangeboden bij het natuurkundige tijdschrift van CERN. Het werd afgewezen omdat nota bene de hoofdredacteur Jacques Prentki vond dat zijn publicatie geen relevantie had voor de deeltjesfysica. Higgs had namelijk in zijn eerste versie wel al het mechanisme besproken, maar nog niet het deeltje dat zijn naam zou dragen voorspeld. Hij ging weer aan het werk, voegde wat paragrafen en het deeltje toe en stuurde het op naar hetzelfde Amerikaanse blad waar Brout en Englert gepubliceerd hadden. Guralnik, Hagen en Kibble waren weer enkele weken later dan Higgs. Maximaal drie mensen mogen een Nobelprijs delen. Zes voorspellers, maar ook eigenlijk twee anderen, Goldstone en Anderson waren belangrijk. Zevenduizend wetenschappers waren nodig bij de experimenten. Het eerprobleem is nog nooit zo groot geweest als bij dit nieuwe deeltje.

Wetenschapsjournalist Diederik Jekel schrijft de komende weken over hoe wetenschap in alles om ons heen terug te vinden is. Victor Lamme is met vakantie tot 31 augustus.