Fraai vooruitzicht, nooit echt waargemaakt

De Tweede Kamer debatteerde gisteren over de Joint Strike Fighter (JSF). Een Kamermeerderheid wil stoppen met de ontwikkeling van het gevechtsvliegtuig. De JSF zou vele duizenden banen opleveren. Het zou ook het beste jachtvliegtuig voor de beste prijs zijn, zeiden voorstanders. Maar nu stoppen levert veel geld op, zeggen tegenstanders. Wat is waar? Vier mythes over de JSF.

1De JSF zorgt voor vele duizenden banen in Nederland

In 2002 was het een belangrijk argument om in het JSF-project te stappen. En nu de JSF in de gevarenzone is beland, wordt het door de JSF-voorstanders keer op keer herhaald: meedoen levert duizenden banen op. Volgens de Nederlandse luchtvaartbedrijven gaat om 3.000 arbeidsplaatsen. Als Nederland erin zou slagen ook een groot deel van het onderhoud van de JSF te krijgen, zouden daar nog eens 3.000 banen bijkomen. Maar uit antwoorden op Kamervragen blijkt dat dergelijke aantallen overdreven zijn. Op dit moment, schreef minister van Defensie Hillen (CDA), gaat het om 400 fte’s. Vanaf 2020, als de productie op stoom komt, kan dat oplopen tot 1.100.

2Ontwikkelen is voordeliger dan kopen ‘van de plank’

Volgens toenmalig minister van Financiën Zalm (VVD) was het perfect geregeld. Nederland moest 800 miljoen dollar betalen om mee te mogen doen met de JSF, maar dit, zei Zalm, zou „met rente” worden terugverdiend. Om die stelling te bewijzen, had het kabinet een ingewikkeld rekenmodel opgesteld: de ‘business case’ van de JSF. Op papier klopte het. Maar tien jaar later is iedereen de business case allang vergeten. De Nederlandse luchtvaartindustrie zou garant staan voor een eventueel tekort. Maar toen het tekort in 2008 werd vastgesteld, dwongen de bedrijven via arbitrage een lagere bijdrage af. Vervolgens kregen ze ook nog eens korting van EZ. Alleen daardoor al krijgt de schatkist 200 miljoen minder binnen dan was berekend.

3De JSF is het beste toestel voor de beste prijs

In 2008 stelde de luchtmacht opnieuw vast dat de JSF de enige kandidaat was die aan alle eisen voldeed. Destijds werd gesteld dat het toestel ook het voordeligst was. Of dat laatste nog klopt, is de vraag. In de afgelopen vier jaar zijn grote kostenstijgingen aan het licht gekomen. Minister Hillen verwacht nog steeds dat de JSF militair zal „voldoen aan de Nederlandse eisen”.

4Stoppen levert miljarden aan besparingen op

Voor de aanschaf heeft Defensie 4,5 miljard euro gereserveerd. Anders dan soms wordt verondersteld, levert het stoppen met de JSF op korte termijn weinig op. De 1,3 miljard die Nederland tot nu in het project heeft gestoken, is bijna helemaal overgemaakt naar de VS. De 4,5 miljard is uitgesmeerd over een lange periode. Een volgend kabinet kan dus niet meer dan een paar honderd miljoen bezuinigen op de JSF. Bovendien moet er op termijn toch een nieuw vliegtuig komen – tenzij een volgende regering besluit om de luchtmacht bijna helemaal op te heffen.