En als je de staatsschuld nu gewoon wegstreept?

Dus we dobberen allemaal rond in een heelalomspannend Higgsveld, waarin de weerstand die we van dat veld ondervinden onze massa bepaalt? Kleine stilte. Want hoe goed het ook wordt uitgelegd, na de bekendmaking van het vondst van het Higgsdeeltje deze week zit je al snel met meer vragen dan antwoorden.

Dat doet denken aan een Higgs-vraag die nu al een paar maanden ronddoolt in het discours op de financiële markten. Eerst dit: de Amerikaanse en Britse centrale banken hebben inmiddels een grote hoeveelheid staatsleningen opgekocht. In het Verenigd Koninkrijk staat inmiddels 20 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan staatsschuld op de balans van de Bank of England. De Amerikaanse Federal Reserve bezit inmiddels 1.659 miljard dollar aan Amerikaanse staatsleningen, meer dan 10 procent van het bbp. En ook in de eurozone is voor meer dan 200 miljard euro aan staatsleningen van probleemlanden opgekocht door de ECB, hoewel dat bedrag relatief bescheiden is.

Resteert een overheid die rente betaalt over een staatsschuld die in handen is van de centrale bank, die dit vervolgens als inkomsten, en dus als dividend, deels weer uitkeert aan de overheid. De Higgs-vraag is nu deze: waarom scheldt de centrale bank die staatsschuld niet gewoon kwijt?

Onderdrukte kreet van ontzetting: kan niet! Maar hoe meer je er over nadenkt, hoe minder duidelijk dat wordt. Wat de geldstroom betreft maakt de ingreep niet uit: het rondpompen van rentebetalingen zou enkel stoppen. Maar de voorraad staatsschuld daalt dramatisch en het afgeschreven deel hoeft niet meer te worden afgelost.

Daar staat tegenover dat de bodem wegvalt onder het geld dat door de centrale bank geld is gecreëerd om de staatsleningen mee op te kopen. En/of het eigen vermogen van de centrale bank zou door de afschrijving van het bezit negatief worden. Een kans op Zimbabwaanse hyperinflatie dus, veroorzaakt door een al dan niet insolvabele centrale bank.

Aan de andere kant: inflatie is op dit moment niet direct het meest acute probleem. Er zijn zat economen zijn die pleiten voor een iets hogere inflatie. En waarom heeft een centrale bank, die uit lucht geld kan maken en niet failliet kán gaan überhaupt eigen vermogen nodig? De Belgische econoom Paul De Grauwe stelde dat vorige week nog.

Misschien kán het dus wel. Al zal het vertrouwen in de munt van het land dat dit doet behoorlijk (of dodelijk) op de proef worden gesteld. Maar wat als het gecoördineerd gebeurt door verschillende grote centrale banken?

Het is theorie, en het is misschien maar beter dat dit zo blijft – al is het maar omdat het door verdelingsvraagstukken sowieso lastig uitvoerbaar is in de eurozone. Maar denk je dit eens in: hoe komen de centrale banken ooit van de schuld af die ze nu op de balans hebben, zonder een implosie van de obligatiemarkt te veroorzaken? Misschien zitten ze er wel lange tijd, of voor altijd, aan vast.

De Amerikaanse Federal Reserve ging vorig jaar over op ‘operatie twist’. Daarbij wordt kortlopende staatsschuld verkocht en wordt er langer lopende staatsschuld voor teruggekocht. De totale voorraad staatsschuld op de balans blijft zo op peil. Als de Fed daar voor onafzienbare tijd mee doorgaat, is dat eigenlijk gewoon monetaire financiering zonder dat we dat zo mogen noemen. Kun je er dan misschien niet gewoon duidelijker over zijn, en de zaak wegstrepen?

Verwacht geen antwoorden. We zijn in het Westen al lang bezig met een monetair Higgsexperiment. En hoe meer we ontdekken, hoe groter de vragen.

Maarten Schinkel