De pillenbranche is kennelijk zelf ziek

De omvang van de schikking van 2,4 miljard euro waarmee de Britse farmaceutische gigant GlaxoSmithKline vervolging in de VS afkocht, is maar moeilijk te bevatten. Qua omvang, diepgang en ernst is de zaak uniek. GSK bevorderde in de VS agressief de verkoop van antidepressiva voor jongeren, terwijl het bedrijf van ernstige bijwerkingen op de hoogte was.

Het was de vierde schikking die GSK in de afgelopen jaren trof. Het bedrijf zegt dat het zijn verkoopbeleid heeft aangepast en feitelijk nu „een ander bedrijf” is. Hier is scepsis op haar plaats. Of wellicht ongeloof. In de afgelopen jaren voorkwamen ook andere grote farmaceutische bedrijven straf. Pfizer betaalde in 2009 2,3 miljard dollar (1,8 miljard euro) wegens oplichting van patiënten met een ondeugdelijke pijnstiller.

Kennelijk is deze branche zelf ziek. Bedrijfswinst en marktmacht gaan (gingen?) er boven de gezondheid van de patiënt. Bij GSK betrof het een ondeugdelijk medicijn dat willens en wetens werd opgedrongen aan zieke mensen, die er vaak nog veel zieker van werden. Artsen werden gecorrumpeerd met gratis reisjes.

Het motief voor dit wangedrag was financieel zelfbehoud. Een geneesmiddelenbedrijf dat zoiets doet is niet alleen corrupt, maar ook moreel ver heen. Als je als burger de vrije keus had, kocht je er nooit meer iets. Helaas kan GSK de schikking voldoen uit gereserveerde middelen. Het is een schade die wordt afgeboekt als bedrijfsrisico. GSK is te groot en te machtig om van reputatiebederf echt last te krijgen. De belofte een ‘ander bedrijf’ te worden volstaat.

Net als in de bankensector, waar Barclays Bank werd betrapt op rentemanipulatie, dringen vragen over échte verantwoording en sanctionering zich op. Welk land of intergouvernementele organisatie kan deze bedrijven of sectoren nog de baas? De VS kunnen ze zeker aan. Ook Eurocommissaris Kroes boekte in 2008 succes met een hoge boete voor Microsoft wegens misbruik van marktmacht. Deze week liet het EU-Hof die boete vrijwel intact. Het kan hier dus ook. Maar ook in Europa is het de vraag of een naheffing van 800 miljoen euro voor Microsoft of een gedwongen vertrek van de Barclays-topman echt zoden aan de dijk zet.

Toch gloort er hoop. In de Amerikaanse schikking delen behalve de slachtoffers ook de klokkenluiders royaal mee. Preventie en genoegdoening gaan hier hand in hand. Dat is een voorbeeld, ook voor Nederland, waar klokkenluiders zelf hun compensatie moeten bevechten, vaak op de overheid. Het morele kompas direct in handen van de burger is een krachtig wapen, dat beter benut kan worden. En beter beloond.