Theatraal klokgelui

klassiekI Fagiolini: 1612 Italian Vespers ****

Hoe zou in 1612 een gewichtige liturgische dienst geklonken hebben in een Noord-Italiaanse stad, luttele decennia na een belangrijke overwinning op de Turken? Met koren, klokken en kanonnen, is het vermoeden van I Fagiolini.

De geuzennaam van dit Britse ensemble is weliswaar een beetje lullig: ‘boontjes’, naar het vooroordeel dat uitvoerders van oude muziek per definitie veganisten zijn. Des te imposanter zijn de projecten die het gezelschap de laatste jaren initieert. Prijzen en een groot publiek werden gewonnen met de reconstructie van de gigantische veertigstemmige mis van Alessandro Striggio. Nu zet I Fagiolini onder leiding van Robert Hollingworth een werk voor zeven vocale en instrumentale koren op cd, toegeschreven aan Giovanni Gabrieli die precies vierhonderd jaar dood is.

Wellicht heeft deze Venetiaan zich voor dit enorme Magnificat laten inspireren door de zeeslag bij Lepanto in 1571. Hier werd het Ottomaanse Rijk verslagen door een pauselijke alliantie, kennelijk mede dankzij een plotse wijziging van windrichting. Het was niet moeilijk hier een goddelijke interventie in te lezen; in Venetië werd de overwinning opgedragen aan Maria en de heilige Justine.

I Fagiolini doet nu veel meer dan slechts het reconstrueren van dit Magnificat op basis van overgeleverde arrangementen. Het plaatst de compositie in het hart van een ingebeelde vesperdienst, inclusief antifonen en instrumentale overpeinzingen. Ook worden psalmen van ene Lodovico da Viadana in ere hersteld.

Die context werkt inzichtelijk. Viadana is minder sensueel dan Monteverdi, maar niettemin oorstrelend, zeker in afwisseling met het sobere gregoriaans. Naar Gabrieli’s Magnificat wordt spannend toegewerkt. Ronduit theatraal is de toevoeging van klokgelui en kanonschoten, die de monumentaliteit van Gabrieli’s trefzeker uitgevoerde meerstemmigheid onderstrepen. Hier vallen oorlog en religie volledig samen.

Het liefst wil je deze dramatische vespers zelf bijwonen. Het kan op 22 augustus, als I Fagiolini in Londen aantreedt in de BBC Proms. De enorme Royal Albert Hall lijkt een goed alternatief voor de Venetiaanse San Marco.