Met strenge hand vrolijke chaos scheppen

Met zwarte grappen, cartoonachtig geweld en nadrukkelijke opwinding drukte regisseur Ruud van Hemert (73) zijn stempel op de Nederlandse film en tv.

Ruud van Hemert in 1975, als regisseur van het VPRO Herodotus tv-drama Periander. Foto Nico van der Stam

Zijn eerste film heette Schatjes! en was veruit zijn beste. Zijn tweede, Mama is boos!, was een behoorlijk raak vervolg. Maar zijn derde, Honneponnetje, stelde nogal teleur. En ook met zijn latere films, Ik ook van jou en Feestje!, kon Ruud van Hemert de verrassing van zijn debuut niet meer evenaren. Vannacht is hij, 73 jaar oud, gestorven aan de gevolgen van kanker.

Voordat hij films ging maken, had Ruud van Hemert al een eminente rol gespeeld bij de televisie. Hij begon als cameraman bij zijn vader, de gelouterde dramaregisseur Willy van Hemert, en groeide in de jaren zestig, in vaste dienst bij de VPRO, uit tot een programmamaker die volop de aandacht trok met intrigerende combinaties van informatie en showelementen. Bij de VPRO wist hij in 1971 bovendien gedaan te krijgen dat hij shows mocht maken met de roekeloze talenten Wim van der Linden, Gied Jaspars en Wim T. Schippers. Zo schreef Van Hemert tv-geschiedenis als studioregisseur van de Fred Haché Show, die later de Barend Servet Show werd. Met harde hand schiep hij programma’s die ogenschijnlijk chaotisch waren, maar het was een chaos die door de makers precies zo was bedoeld.

Toen de televisie hem niet meer de armslag gaf die hij zocht, vond Ruud van Hemert in 1984, na zes jaar schrijven en lobbyen, een producent die hem de film Schatjes! liet maken – naar zijn eigen scenario over de steeds verder escalerende strijd tussen een paar hondsbrutale kinderen en hun stuntelende ouders. Waar een ander misschien toch nog een Hollands harmoniemodel had laten triomferen, blies Van Hemert het verhaal op tot een hoogst lachwekkende opeenhoping van zwarte grappen en cartoonachtig geweld, die de film tot een groot succes maakte.

Met een apotheose als een opdoffer: in de slotscène raakten de ouders begraven onder het oppervlak van een autoweg die juist geasfalteerd werd.

Intussen verwierf de regisseur bij acteurs al snel de reputatie van een tiran, die hen eerst tot de grond toe afbrak om daarna naar een des te beter resultaat toe te werken. Zo kreeg hij de bijnaam „Bruut van Hemert”. Ter verdediging zei hij later in de Filmkrant: „Mijn enige doelstelling is het maken van een goede film. Niet dat daar doden bij moeten vallen, maar psychisch zal er soms iemand het onderspit moeten delven”. En verder: „Het niveau in Nederland ligt zo laag dat je mensen echt mee moet sleuren om er iets fatsoenlijks van te maken”.

Met dezelfde flair leverde Van Hemert in 1986 de vervolgfilm Mama is boos! af, die voornamelijk werd voortgedreven door groteske wraaknemingen als gevolg van een driehoeksrelatie. Ter illustratie poseerde Geert de Jong, die opnieuw de moederrol speelde, op de affiches met een cirkelzaag in de hand.

Wederom kwam het bioscooppubliek massaal kijken. Van Hemert kreeg een heldenstatus; in het voetspoor van Dick Maas was hij de man die de Nederlandse film de opwindende vaart van een achtbaan kon geven. Des te teleurstellender was Honneponnetje (1988), een guitig bedoelde tienerkomedie die veel te nadrukkelijk trachtte sexy te zijn.

Daarna raakte de verve eruit. Pas dertien jaar later, in 2001, kwam Ik ook van jou, een ietwat structuurloze verfilming van het boek van Ronald Giphart die ook door de reminiscenties aan Turks fruit geen allure kreeg. En tenslotte was Feestje! (2004) een nogal plichtmatig relaas over de bewoners van een studentenhuis, waarin de middendertigers Antonie Kamerling en Beau van Erven Dorens vergeefs deden of ze minstens tien jaar jonger waren. Beide films maakten ook aan de bioscoopkassa niet veel indruk.

Ruud van Hemert was inmiddels uitgeweken naar Portugal, waar hij onder meer lessen in filmacteren gaf. De laatste jaren woonde hij in Spanje. Zijn chagrijn jegens het Nederlandse filmwereldje werd wederzijds. De kans op revanche werd hem zodoende niet meer gegeven. Een paar dagen geleden keerde hij terug naar Nederland omdat hier meer mogelijkheden voor euthanasie bestaan dan in Spanje.