Fraudeur met een nieuw record

Een Japanse anesthesioloog fraudeerde in ten minste 172 wetenschappelijke artikelen. Hij is pas twaalf jaar na de eerste verdenking ontslagen.

De 52-jarige Yoshitaka Fujii

De Japanse anesthesioloog Yoshitaka Fujii (52) van de Toho Universiteit in Tokio gaat de geschiedenis in als de grootste wetenschapsfraudeur ooit. Hij manipuleerde de resultaten in ten minste 172 wetenschappelijke artikelen, gepubliceerd in de periode tussen 1993 en 2011.

Dat meldde de Japanse beroepsvereniging van anesthesiologen vrijdag. Fujii overtreft daarmee zelfs het ‘record’ van de Duitse anesthesioloog Joachim Boldt die in totaal 89 frauduleuze papers produceerde.

De anesthesioloog – synoniem van anesthesist – is verantwoordelijk voor de verdoving van een patiënt tijdens een operatie.

De fraude van Fujii treft 41 verschillende wetenschappelijke tijdschriften (Japans en internationaal). Eerder werd al een aantal publicaties van Fujii teruggetrokken, maar nu blijkt zijn fraude bijna alles omvattend. Van de 212 artikelen die werden onderzocht bleken slechts drie artikelen gebaseerd op echt wetenschappelijk onderzoek; van 37 andere artikelen kon niet worden vastgesteld of ze echt of vals waren. Ter vergelijking: bij de Nederlandse sociaal-psycholoog Diederik Stapel gaat het om meer dan dertig verdachte publicaties, het onderzoek loopt nog.

De verdenkingen tegen Fujii dateren van 2000. Een team van de universiteit van Würzburg noemde de resultaten van Fujii in een onderzoek naar het middel granisetron dat misselijkheid na een operatie kan voorkomen „ongelooflijk mooi”, ongeloofwaardig dus. Desondanks kon Fujii nog tien jaar doorgaan met zijn malversaties.

Pas in september vorig jaar begon de Toho universiteit een onderzoek. Fujii werd in februari ontslagen, omdat acht wetenschappelijke studies niet juist waren uitgevoerd.

Dat de omvang van het bedrog nog veel groter was werd pas duidelijk toen de Britse anesthesioloog John Carlisle 168 klinische proeven die door Fujii waren uitgevoerd onderzocht. Carlisle constateerde dat de statistiek ervan ernstig rammelde. De gegevens van de proefpersonen (zoals gewicht, leeftijd, etc.) bleken niet willekeurig verdeeld, zoals ze dat bij echt dubbelblind onderzoek moeten zijn.

Het was volgens Carlisle „overtuigend bewijs” dat er iets niet klopte. Daarop eisten de hoofdredacteuren van 23 medische tijdschriften waarin Fujii gepubliceerd had een diepgravend onderzoek naar zijn integriteit. Dat is in vier maanden uitgevoerd door de Japanse beroepsvereniging.

Het aantal proefpersonen en proefdieren dat in de labjournaals stond vermeld kwam niet overeen met de aantallen die in de gepubliceerde artikelen werden genoemd, van veel studies ontbreekt waar en wanneer ze zouden zijn uitgevoerd, en officiële toestemming van medisch-ethische commissies voor het doen van de onderzoeken ontbreken. Co-auteurs werden er door Fujii bij betrokken om zijn onderzoek geloofwaardigheid te verlenen alsof het onderzoeken waren die in diverse ziekenhuizen waren gedaan. Deze co-auteurs hadden nooit direct contact met de tijdschriften, alles liep via Fujii. In twee gevallen vond de onderzoekscommissie handtekeningen van co-auteurs op de papieren, maar die bleken vervalst.

Na Boldt nu Fujii, alwéér een anesthesioloog? Is dat vakgebied fraudegevoeliger? „Zou kunnen”, zegt fysioloog Luc Teppema van de afdeling Anesthesiologie van het Leiden Universitair Medisch Centrum, „Maar ik denk dat het niet veel meer is dan bij andere specialismen.”

Anesthesiologie is een relatief jong specialisme, en moet misschien nog groeien naar echte volwassenheid, zegt Teppema. „Bedenk ook dat anesthesiologen niet zijn opgeleid om wetenschap te bedrijven.”