Fraai vooruitzicht, nooit echt waargemaakt

De JSF zou vele duizenden banen opleveren. Het zou ook het beste jachtvliegtuig voor de beste prijs zijn, zeiden voorstanders. Maar nu stoppen levert veel geld op, zeggen tegenstanders. Want anno 2012 ziet de werkelijkheid er toch anders uit.

1De JSF zorgt voor vele duizenden banen in Nederland.

In 2002 was het een belangrijk argument om in het JSF-project te stappen. En nu de Joint Strike Fighter in de gevarenzone is beland, wordt het door de JSF-voorstanders keer op keer herhaald: meedoen met de ontwikkeling en de productie van de JSF levert vele duizenden banen op. Volgens de Nederlandse luchtvaartbedrijven gaat om 3.000 arbeidsplaatsen. Als Nederlandse bedrijven er in zouden slagen ook een groot deel van het onderhoud van de JSF gegund te krijgen, zouden daar nog eens 3.000 banen bijkomen. Maar uit recente antwoorden op Kamervragen blijkt dat dergelijke aantallen overdreven zijn. Op dit moment, schreef minister van Defensie Hillen (CDA), gaat het om 400 fte’s. Vanaf 2020, als de productie van de JSF op stoom komt, kan dat aantal oplopen tot 1.100. De minister zegt zich te baseren op informatie van de industrie.

2Ontwikkelen is voordeliger dan kopen ‘van de plank’.

Volgens toenmalig minister van Financiën Zalm (VVD) was het allemaal perfect geregeld. Nederland moest 800 miljoen dollar betalen om mee te mogen doen met de JSF, maar de investering, zei Zalm, zou „met rente” worden terugverdiend. Om die stelling te bewijzen, had het kabinet een ingewikkeld rekenmodel opgesteld: de ‘business case’ van de JSF. Op papier klopte het. Maar tien jaar later is iedereen de business case allang vergeten. De Nederlandse luchtvaartindustrie zou garant staan voor een eventueel tekort. Maar toen het tekort in 2008 werd vastgesteld, dwongen de bedrijven via arbitrage een lagere bijdrage af. Vervolgens kregen ze ook nog eens korting van EZ. Alleen daardoor al krijgt de schatkist 200 miljoen minder binnen dan was berekend.

3De JSF is het beste toestel voor de beste prijs.

In 2008 stelde de luchtmacht opnieuw vast dat de JSF de enige kandidaat was die aan alle eisen voldeed. Destijds werd gesteld dat het toestel ook het voordeligste was. Maar of dat laatste nog steeds klopt, is maar de vraag. In de afgelopen vier jaar zijn grote kostenstijgingen aan het licht gekomen. Minister Hillen verwacht nog steeds dat de JSF militair zal „voldoen aan de Nederlandse eisen”, zo schreef hij eergisteren aan de Kamer. „Zowel ten aanzien van prijs als van levertijd is de stand van zaken echter gewijzigd ten opzichte van 2008.”

4Stoppen levert miljarden aan besparingen op.

Het JSF-project is kostbaar: voor de aanschaf heeft Defensie 4,5 miljard euro gereserveerd. Maar anders dan soms wordt verondersteld, levert het stoppen met de JSF op korte termijn weinig op. De 1,3 miljard die Nederland tot nu in het project heeft gestoken, is bijna helemaal overgemaakt naar de VS. De investering van 4,5 miljard is uitgesmeerd over een lange periode. Een volgend kabinet kan dus niet meer dan een paar honderd miljoen bezuinigen op de JSF. Bovendien zal er op termijn toch een nieuw vliegtuig moeten worden gekocht – tenzij een volgende regering besluit om de luchtmacht bijna helemaal op te heffen.