'Aanval op de rechtsstaat in Roemenië'

In Roemenie is een felle machtsstrijd uitgebroken tussen regering en president. Critici slaan alarm over aantasting van de grondwet.

De voorzitters van Kamer en Senaat zijn vervangen, net als de ombudsman, die noodverordeningen kan aanvechten. Ook de rechters van het Constitutionele Hof zijn bedreigd met vervanging. En gisteren is een procedure begonnen om de president af te zetten.

Het is oorlog in Roemenië. De regeringspartij Sociaal-Liberale Unie (USL) heeft een frontale aanval geopend op president Basescu en iedereen die haar verder in de weg staat. Het gaat om de macht, in een land dat nog steeds worstelt met corruptie en incompetentie in het overheidsapparaat.

Van verschillende kanten wordt alarm geslagen. Een alliantie van actiegroepen stuurde gisteren een alarmerende ‘waarschuwing’ naar Brussel. „Het afdrijven naar een niet-democratisch regime gaat door”, staat in die verklaring. „De afgelopen dagen zijn ernstige stappen genomen die de onafhankelijkheid van de instellingen en de machtsscheiding kunnen beïnvloeden.”

De Amerikaanse ambassadeur in Boekarest spreekt op zijn website zijn „diepe zorg” uit. En hoogleraar Constitutioneel Recht Ioan Stanomir zegt tegen het persbureau AFP: „We zijn getuige van opschorting van de Grondwet en de vervanging ervan door de arbitraire wil van een parlementaire meerderheid.”

Het broeit al sinds premier Victor Ponta in mei aan de macht kwam. Eerder dit jaar waren twee kabinetten gevallen over de ingrijpende bezuinigingen die al twee jaar worden doorgevoerd, onder toezicht van het Internationaal Monetair Fonds. Ponta’s centrum-linkse USL had een meerderheid gekregen in het parlement doordat veel kamerleden van de centrum-rechtse Democratisch-Liberale Partij (PDL) waren overgelopen. President Basescu, in 2009 herkozen als kandidaat van centrum-rechts, kon toen niet anders dan Ponta vragen een kabinet te vormen.

Vorige week kwamen de spanningen tussen president en premier tot een uitbarsting. Ponta had de beschuldiging dat hij zijn proefschrift voor een groot deel had overgeschreven, al afgedaan als een politieke manoeuvre van Basescu – toen een academische onderzoekscommissie het plagiaat bevestigde, legde hij die uitspraak naast zich neer. Hetzelfde deed hij met de uitspraak van het Constitutionele Hof dat het aan de president was, en niet aan de premier, om Roemenië te vertegenwoordigen op de Europese top in Brussel. Ponta ging, Basescu bleef thuis.

Dinsdag verving de USL de voorzitters van Kamer en Senaat, beiden van de centrum-rechtse PDL, door haar eigen mensen. Gisteren begon het parlement de afzettingsprocedure tegen Basescu, die de grondwet zou hebben geschonden. Het parlement kan besluiten de president een maand te schorsen, waarna de kiezers in een referendum moeten bepalen of hij echt moet aftreden. In de tussentijd neemt de voorzitter van de Senaat het presidentschap waar.

Woensdag zijn in een noodmaatregel de mogelijkheden voor het Constitutionele Hof om zich uit te spreken over maatregelen van het parlement, sterk ingeperkt. Critici zeggen dat Ponta hiermee het Hof zoveel mogelijk buitenspel wil zetten.

„De president heeft het Constitutionele Hof, ik heb het parlement”, zei Ponta vorige week. „En als we praten over legitimiteit, dat is het parlement de meeste legitieme institutie.” Hij weet zich gesterkt door een goed resultaat voor zijn regering bij lokale verkiezingen vorige maand en hoopt dat de parlementsverkiezingen die voor november gepland staan, de tussentijds ontstane meerderheid voor zijn partij bevestigen.