Wees eens solidair: eet wat broccoli

Vele Nederlanders zijn te dik. Hoe lang kan die trend doorgaan? Solidariteit in de zorg is ook dat je een beetje op je gezondheid let, stelt Mike Soyer.

Broccoli. De onder progressieven minst geliefde rechter van de Amerikaanse Supreme Court, Antonin Scalia, is sinds de Obamacare-uitspraak afgelopen donderdag bang dat hij naast een verplichte zorgverzekering binnenkort ook gedwongen wordt om broccoli te kopen. Hoewel zijn angst werd bespot door velen lijkt me dat eigenlijk helemaal geen slecht idee. Of nou ja, er hoeft geen norse agent bij Scalia aan de eettafel die er op toeziet dat hij netjes zijn dagelijkse hoeveelheid groenten opsmikkelt. Maar nu de verplichte zorgverzekering een feit is, is het wel degelijk wenselijk en zelfs essentieel voor de Amerikanen om beter op hun gezondheid te letten.

De beslissing omtrent ‘Obamacare’ is de afgelopen dagen bejubeld. Terecht. In het land met de grootste economie van de wereld horen niet ieder jaar 45 duizend mensen onnodig te sterven door een gebrekkige toegang tot adequate zorg. Daar hoort niet zestig procent van de faillissementen ‘medische faillissementen’ te zijn. Ofwel: daar hoort het Institute of Medicine niet te concluderen dat het zorgsysteem leidt tot ‘needless illness, suffering, and even death’. Obamacare biedt een duidelijke en krachtige oplossing om die problemen te bestrijden.

Maar er zijn ook een aantal serieuze, onderbelicht gebleven bezwaren en gebreken. Zo zit er aan Obamacare een uitgebreid subsidiestelsel verbonden waarmee de mensen die nu verplicht worden om een zorgverzekering af te sluiten in staat worden gesteld om deze ook daadwerkelijk te kunnen betalen. De prijs van zorgverzekeringen stijgt echter sneller dan de subsidies die mensen onder Obamacare krijgen uitgereikt. Als de overheid er in de toekomst voor wil blijven zorgen dat alle Amerikanen verzekerd zijn, dan zal er dus steeds meer belastinggeld naar dure zorgsubsidies moeten gaan en wordt een steeds grotere groep mensen afhankelijk van de centrale geldkraan. Daarvoor biedt Obamacare, zoals ook opgemerkt door Harvard-professor McDonough, geen oplossing.

Een ander veelgehoord bezwaar is dat Obamacare neerkomt op onwenselijke vrijheidsberoving (volgens Scalia dus vergelijkbaar met het verplichten van broccoli). Tijdens de democratische voorverkiezingen in 2007 was President Obama om die reden zelfs nog tegenstander van zijn nu ingevoerde verplichte zorgverzekering. Hij wilde de zorg toen vooral meer betaalbaar maken, maar had moeite met het idee om het Amerikaanse volk in een transactie met verzekeraars te dwingen.

Nu de president toch overstag is gegaan is er uitdrukkelijk gekozen voor een zorgverzekeringsstelsel dat minder gebaseerd is op ‘actual fairness’ (waarin eenieder min of meer voor zijn eigen zorgkosten betaalt) en veel meer – zoals ook in Nederland – op het solidariteitsbeginsel. Tot op zekere hoogte is dat toe te juichen. Wij kunnen allen op ieder moment in ons leven ernstig ziek worden. Het is daarom redelijk dat iedereen bijdraagt om dat onvermijdelijke risico gezamenlijk te dragen – ook de momenteel gezonde mensen. Obamacare erkent ook expliciet dat een van de doelstellingen is om „(to) broaden the health insurance risk pool to include healthy individuals.” Maar het betekent ook dat mensen die bewust erg gezond leven disproportioneel bijdragen aan een verzekeringskas die voor een substantieel deel opgaat aan zorg voor mensen die ziek zijn door overmatig alcoholgebruik, roken, slecht eten of een gebrek aan lichaamsbeweging. Dat is wel problematisch. Veel van de daaraan verbonden ziektes zijn immers niet onvermijdelijk. Een ook voor Nederland relevante vraag moet gesteld worden: is het eerlijk om anderen daarvoor te laten betalen?

Veelal wordt er een beroep gedaan op individuele vrijheid om een ongezonde levensstijl te rechtvaardigen. „Ik bepaal zelf wat ik met mijn eigen lichaam doe.” Hoe mooi dat allemaal ook klinkt, in een zorgsysteem dat gebaseerd is op solidariteit gaat die redenering simpelweg niet helemaal op. Zolang je ziekenhuisrekening mede wordt betaald door anderen is het niet meer dan normaal dat iedereen een beetje zijn best doet om niet in het ziekenhuis te belanden. Dat betekent natuurlijk niet dat iedereen voor honderd procent gezond moet leven. Maar er bestaat wel degelijk een verantwoordelijkheid tegenover je medemens om niet zeven dagen per week dronken door het buurtcafé te strompelen. Het ontkennen van die verantwoordelijkheid is mijns inziens niet gebaseerd op liberaal vrijheidsdenken, maar eerder op simpel en schadelijk egoïsme.

Het is daarom bijvoorbeeld toe te juichen dat de burgemeester van New York, Michael Bloomberg, daadwerkelijk vrijheidsbeperkende maatregelen durft op te leggen. Zo zijn er in New York de laatste jaren vergaande rookverboden ingevoerd en onlangs is er ook een verbod op grote frisdranken aangekondigd. Het is meer dan noodzakelijk. Uit de laatste Obesity-update van de OECD blijkt dat een schrikbarend aantal van 35 procent van de Amerikanen inmiddels zo veel overgewicht heeft dat zij zijn te kwalificeren als ‘obese’. Zoals opperrechter Roberts Obamacare op ingenieuze wijze in stand liet door de verplichte zorgverzekering te kwalificeren als een ‘tax’, zo kan de houdbaarheid van het gehele Amerikaanse zorgstelsel afhangen van maatregelen als de ‘fattax’.

Het zijn overwegingen die ook steeds meer opgaan voor Nederland. Ook hier hebben we te maken met steeds verder stijgende zorgkosten. En één ding is zeker: dat is niet alleen toe te schrijven aan de vergrijzing. Het CBS meldde gister nog dat een steeds toenemend aantal van nu maar liefst 6,5 miljoen Nederlanders kampt met overgewicht. Wordt het niet eens tijd om die trend te stoppen?

Hoewel rechter Scalia uit naam der vrijheid dus angstig is voor een broccoli-verplichting, zou het tot op zekere hoogte zijn vrijheid vergroten als zijn medemensen enigszins gedwongen werden om gezonder te leven. Zij zadelen hem dan immers niet meer op met veel te hoge verzekeringspremies en zijn zorg blijft in de toekomst betaalbaar. Dus beste Scalia, nodig alvast eens de buren uit en maak een lekkere broccolischotel. Eet smakelijk!

Mike Soyer (23) werkt als student-assistent aan de VU bij de sectie strafrecht. Volgende week studeert hij af op een bachelorscriptie over Obamacare.