Republikeinen van slag door besluit Hof

Toen het Hooggerechtshof in de VS bepaalde dat Obama’s zorgwet grondwettig is, brak in het conservatieve kamp ruzie uit over de rol van opperrechter John Roberts.

Vijf dagen na de historische beslissing van het Amerikaanse Hooggerechtshof over de omstreden zorgwet van president Obama zijn de Republikeinen in totale verwarring. Slechts weinigen hadden verwacht dat het Hof de Democraten aan een grote zege zou helpen. Het Hof oordeelde dat Obama’s zorgwet grotendeels grondwettig is, een belangrijke opsteker voor Obama’s campagne. Het conservatieve kamp ruziet openlijk over de rol van voorzitter John Roberts jr., die de progressieve vleugel in het Hof aan een 5-4 meerderheid hielp.

Het tekent het intens gepolariseerde klimaat in Washington dat het simpelweg ondenkbaar was dat een conservatief als Roberts in een verkiezingsjaar partijpolitieke belangen niet zou laten meewegen. Complottheorieën over Roberts’ stem zijn dan ook populair. De rechtse radiopresentator Michael Savage zei in zijn programma dat Roberts onder invloed was van medicijnen tegen epilepsie. Zijn collega Rush Limbaugh, wiens programma miljoenen luisteraars trekt via talloze lokale radiozenders, zei dat bewezen was dat de linkse media de stem van Roberts hebben beïnvloed. „Zij besturen het Hooggerechtshof, en de opperrechter.”

Het was in de zeven jaar sinds zijn benoeming vrijwel niet voorgekomen dat Roberts in een omstreden zaak het conservatieve kamp (vijf rechters) verliet, en partij koos voor de progressieven (vier rechters). De rol van swing vote is doorgaans weggelegd voor Anthony Kennedy, een Republikein die de afgelopen jaren 25 keer mee stemde met de progressieve vleugel, zo bleek uit een telling van The New York Times.

Maar het was juist Kennedy die deze keer vond dat Obama’s zorgwet niet goedgekeurd mocht worden. Met name de verplichte verzekering, met een boete voor wie zich daaraan onttrekt, is volgens hem en drie andere rechters in strijd met de grondwet. De federale overheid mag in hun redenering burgers niet dwingen een commercieel product te kopen.

De zwijgzaamheid van de rechters voedt de speculaties over de stap van Roberts. Volgens een reconstructie van televisiezender CBS, met goede bronnen bij de conservatieve rechters, was Roberts aanvankelijk van plan deze verplichte verzekering tegen te houden. Dat was in overeenstemming geweest met de wens van de Republikeinen, die van het verzet tegen ‘Obamacare’ een centraal campagnethema hebben gemaakt.

Hij veranderde een paar weken geleden van mening en liet zich niet meer ompraten. Betrokkenen zeggen tegen CBS dat partijbelangen minder zwaar wogen voor Roberts dan het imago van het Hooggerechtshof. Het Hof wordt steeds meer gezien als een verlengstuk van dagelijkse politieke strijd. Dit doet volgens voorzitter Roberts afbreuk aan het instituut. Hij zag een oplossing door het onverwachte te doen en zo de geloofwaardigheid van het Hof als onafhankelijke macht te versterken.

Een paar dagen eerder gaf Roberts al een signaal dat de tijden van wij-zij-denken voorbij zijn in het Hof. Hij schaarde zich met Anthony Kennedy bij de progressieve vleugel in het Hof, dat een uitspraak deed over een harde anti-immigratiewet in Arizona. Een groot deel van die wet blijft bestaan, maar de rechters maakten kanttekeningen bij het zonder aanleiding doorzoeken van de papieren van mogelijke illegalen.

Voor de Republikeinen, die in het Hof een trouwe bondgenoot zagen, was dit een verlies. Republikeinse prominenten klagen dat toenmalig president George W. Bush in 2005 de verkeerde heeft gekozen voor de rol van voorzitter – Roberts is volgens bijvoorbeeld John Yoo, onder Bush advocaat van het Witte Huis, te licht voor zijn functie.

De woede onder Republikeinen richt zich ook op de eigen presidentskandidaat, Mitt Romney. De algemene verwachting was dat hij zijn campagne nu zou concentreren op Obamacare. Hij zou als president het zorgstelsel nog kunnen afzwakken of neerhalen. Het Hof oordeelde dat de boete voor onverzekerden in feite een belasting is, en belastingen zijn niet populair. De uitspraak van het Hof zou dus energie kunnen geven aan zijn campagne. Dat gebeurde niet. Een woordvoerder van Romney ontkende dat sprake was van een belasting, en noemde het een boete, waarmee Romney in feite de Democratische uitleg volgt.

Het kwam volgens politiek analisten neer op een staakt-het-vuren van Romney over dit onderwerp. Romney voelt zich ongemakkelijk om hier een thema van te maken, omdat hij als gouverneur van Massachusetts praktisch hetzelfde stelsel invoerde.

Het kost Romney punten in zijn eigen achterban. Laura Ingraham, schrijver en radiopresentator, valt Romney hard aan. En ook op het invloedrijke weblog weeklystan-dard.com, graadmeter voor de stemming op de rechtervleugel van de Republikeinen, is het onbegrip zichtbaar. Romney had een gouden kans Obama neer te zetten als president die de belastingen verhoogt, schreef columnist Stephen F. Hayes. Dat hij zelfs dít verprutste, belooft volgens hem weinig goeds voor de toch al gewantrouwde kandidaat. Hayes: „Het was een geschenk voor Obama.”