‘Over seks wist je toen niets’

Iedere week staat in de serie Boekdelen een literaire liefdesverklaring centraal. Deze keer restaurateur Jean Beddington over Ian McEwans On Chesil Beach.

‘De openingszin van Ian McEwans On Chesil Beach zet alles gereed: ‘They were young, educated, and both virgins on this, their wedding night.’ Dat this is prachtig geplaatst: het draagt plechtigheid uit en de hooggespannen verwachtingen van het paar dat hun huwelijksnacht ingaat. En de angst, altijd de onderliggende angst: stel dat de huwelijksnacht faalt?

„Voor Edward en Florence, beiden maagd, is alles rond seks onbespreekbaar. Het is kort voor The Beatles, maar net na het Lady Chatterley-proces, begin jaren zestig. Je ging trouwen omdat dit de enige manier was om seks te krijgen. Je wist van niets.
„Ik kan mij herinneren dat ik mijn maagdelijkheid verloor: het was de eerste keer dat ik een pik in mijn hand had. Je hebt geen idee wat je er mee moet doen. Je denkt: die kan er niet in. Tegenwoordig heb je televisieprogramma’s die haast gynaecologisch zijn, je weet alles. Toen: niets. Mijn vader zette mij samen met mijn zusje op de bank: ‘Ik denk dat we het over the birds and the bees moeten hebben, maar ik heb het idee dat jullie dat al weten. Dus als je vragen hebt, hoor ik het wel.’ Dan durf je natuurlijk niets te vragen. Dat was mijn seksles, klaar. Iedereen heeft het over de sixties alsof het zo fantastisch was, maar het was pas eind jaren zestig dat het leuk werd.

„Voordat de huwelijksnacht van Edward en Florence begint, voel je al dat het misgaat. McEwan zet de scène prachtig neer: het bed met de strakke lakens blijft de hele tijd in zicht terwijl ze zitten te eten. De geur van het eten dringt door in de neus van de lezer, het doorgekookte vlees met die dikke jus, verschrikkelijk.

„Als ze uiteindelijk op het bed gaan liggen is hij al enorm opgewonden en opgekropt. Vrij snel flopt het. De manier waarop zij zichzelf daarna afveegt met het kussen, alles van hem resoluut van haar lichaam verwijdert, dat is het schakelmoment: het falen is onafwendbaar. Die afwijzing, een afkeer van alles dat gebeurd is. Zijn ego wordt er verschrikkelijk door gekneusd.
„Engelsen praten niet over moeilijke zaken, ze willen elkaar niet tot last zijn. Dat is ook zo in Japan: het is een eilandmentaliteit. Je kunt niet even ergens naartoe vluchten, het water is een barrière. Als je een fout maakt wordt er nooit meer over gesproken. De levens van Edward en Florence worden bepaald op één onomkeerbare avond. Die avond is bovendien niet eens de uitkomst van hun eigen wil, maar van hun Engelse opvoeding. Ik moest aan Philip Larkin denken toen ik het boek las:

They fuck you up, your mum and dad.
They may not mean to, but they do.
They fill you with the faults they had
And add some extra, just for you.

„Edward en Florence zijn zo naïef als ze in het huwelijk treden, vol van onbevangen dromen. Dat ze elkaar hebben ontmoet op een demonstratie voor nucleaire ontwapening is exemplarisch. Ik heb daar ook aan meegedaan. In die tijd wilde je zo snel mogelijk volwassen worden, als kind telde je niet mee. Er was niets tussenin: het was kind of volwassene.

McEwan verwoordt dat prachtig: ‘This was still the era when to be young was a faintly embarrassing condition, for which marriage was the beginning of a cure.’ Zonder een handleiding van hun ouders is het falen – in dit verhaal het seksuele falen – onvermijdelijk. Dat toont On Chesil Beach: stel je volwassenheid uit, laat je in het leven rollen.”