Machinaties banken spelen op wereldschaal

De rel rond rentemanipulatie is explosief. Er bestaan vraagtekens over de rol van de grootste banken ter wereld bij twee cruciale rentetarieven.

John le Carré had het niet beter kunnen verzinnen. Tientallen vooraanstaande bankiers van de grootste instellingen ter wereld die dagelijks met elkaar bespreken tegen welke tarieven zij denken te kunnen lenen. Hun inschattingen gaan in een hoge hoed en leveren ieder dag rond elf uur in de ochtend een gemiddelde op.

Het resultaat is een machtig getal dat wereldwijd invloed heeft op de spaarrente die je ontvangt, de hypotheekrente die je betaalt en de kosten die je voor je credit card maakt. Voor de toezichthouders zijn de geproduceerde tarieven een graadmeter voor de stand van het bankenland. Het geeft immers een goede indicatie van het onderlinge vertrouwen in het bankwezen, dus hoe robuust het financiële systeem is.

Guess what? Die paar tarieven waarop het wereldwijde financiële stelsel is gebouwd, zijn jarenlang gemanipuleerd. Niemand die het controleerde. Niemand die het zag. Bankiers vulden hun zakken met platte handelsspelletjes ten koste van Jan met de pet, van Spijkenisse tot Tokio, van Denver tot Mumbai.

Dat is in een notendop het schandaal dat zich momenteel ontrolt in de financiële wereld. De meeste aandacht gaat uit naar de Londense City omdat malversaties door de Britse bank Barclays tot een politieke rel hebben geleid. Maar de vraag hoe betrouwbaar de dagelijkse kortlopende rentetarieven zijn, gaat iedereen aan. Barclays bedonderde de boel zowel bij het Euribor-tarief, het Europese tarief dat door 44 banken wordt samengesteld als bij het Libor-tarief dat door de 15 à 20 grootste banken ter wereld wordt bepaald.

Uit onderzoek dat de Britse toezichthouder uitvoerde, blijkt dat bankiers van Barclays ook met andere banken afstemden of probeerden af te stemmen welke tarieven werden doorgegeven. Dat maakt de affaire zo explosief: er bestaan vraagtekens over de rol van de grootste banken ter wereld bij de totstandkoming van een aantal cruciale rentetarieven.

„Dit is niet een probleem dat exclusief voor het Verenigd Koninkrijk geldt”, zei eurocommissaris Joaquín Almunia vanmorgen. De commissaris die over mededinging gaat zei te verwachten dat meer banken en dus meer landen betrokken zullen zijn bij het manipuleren van de tarieven.

En zoals dat gaat bij een groot schandaal: het liefste is niemand verantwoordelijk. Rabobank, ING en ABN Amro mogen dagelijks tussen 10.45 en 11.00 uur hun tarieven waartegen zij denken te kunnen lenen, in een programmaatje van mediabedrijf Thomson Reuters invullen. Wie dat controleert? De banksector zelf. Het toonaangevende Euribor-tarief is de verantwoordelijkheid van een in Brussels gevestigde Europese brancheclub. Voor het Libor-tarief is de Britse equivalent van de Nederlandse Vereniging van Banken verantwoordelijk. De Nederlandsche Bank bevestigt vanochtend dat zij geen rol heeft bij het toezicht op de totstandkoming van de tarieven.

In zekere zin doen de interbancaire rentetarieven denken aan de rol van kredietbeoordelaars in het huidige financiële systeem. De clubjes begonnen ooit bescheiden, maar hun invloed groeide gestaag omdat beleggers en toezichthouders niet alle tijd hebben om ieder individueel bedrijf of land door te lichten op kredietwaardigheid. De sector én centrale banken maakten zelf het oordeel van bureaus als Moody’s en Standard & Poor’s zo invloedrijk, terwijl de kredietcrisis toonde dat hier grote risico’s aan kleven. De commerciële bureaus gaven te gretig oordelen af om omzet te draaien en hadden niet in de gaten dat allerlei Amerikaanse hypotheken veel riskanter waren dan zij dachten.

De rentetarieven waar nu discussie over is, zijn de afgelopen decennia van steeds groter belang geworden. Terwijl het proces waarop die tarieven tot stand komen nog stammen uit vervlogen tijden. Eurocommissaris Almunia vanochtend: „Ik denk dat deze activiteit slecht gereguleerd is en slecht gecontroleerd.”