De ‘bv ik’ doet het goed op Facebook

Wat is echt op Facebook? Mensen liegen over hun leeftijd, uiterlijk of relatie. Net als bedrijven doen particulieren aan ‘branding’. De digitale identiteit wordt een sterk merk.

Facebookgebruiker in Bangalore, India. Acht op de tien Facebookers liegen, blijkt uit Brits onderzoek. Foto AFP

‘Friesland in zee duwen’ heette het Facebook-evenement waar vorig jaar uitnodigingen voor werden verstuurd. Het plan was om met een grote groep vrijwilligers de provinciegrens van Friesland op te zoeken en te gaan spitten. Zodra de gleuf groot genoeg zou zijn, kon de provincie letterlijk worden afgestoten van de rest van Nederland. Er hadden zich maar liefst 5.500 mensen aangemeld.

De grap staat niet op zichzelf. Er worden regelmatig uitnodigingen verzonden voor niet-bestaande evenementen. Gebruikers kunnen ‘vrienden’ worden met romanpersonages, langgeleden overleden kunstenaars of Jezus (interesses: de Bijbel, Mythbusters en waterskiën). Bovenstaande voorbeelden zijn vooral ludiek van aard, maar er is op het sociale netwerk ook sprake van moedwillige misleiding.

Vorige week schafte de Amerikaanse staat Rhode Island een wet af die burgers verbiedt online te liegen. De wet stamde uit 1989. Het was niet meer van deze tijd, vertelde Steven Brown van de ACLU (een organisatie die opkomt voor burgervrijheden) aan nieuwswebsite AP. „De wet maakte vrijwel de hele populatie van Rhode Island crimineel.”

Volgens de jonge socioloog Koen Damhuis, auteur van het boek De virtuele spiegel, heeft dit veelvuldige ‘liegen’ alles te maken met hoe wij ons profileren ten opzichte van anderen. „In het dagelijks leven draagt iedereen maskers. Ik praat bijvoorbeeld anders met een journalist dan met mijn moeder. Op Facebook praat je met heel veel verschillende mensen tegelijk, waardoor alle maskers verdwijnen. Er komt dan één superieur masker tevoorschijn, een ‘über-ich’.” Facebook is voor de gebruiker dan een middel om zich beter voor te doen dan hij of zij in werkelijkheid is. „Facebook biedt de gelegenheid om je middelmatige kanten te maskeren.”

Wordt er online dan zoveel bedrogen? Jazeker. Een onderzoek van Siteopia.com onder Britse Facebook-gebruikers heeft aangetoond dat acht op de tien mensen ‘liegen’. De onwaarheden die verteld of vertoond worden, verschillen van het hebben van een onjuiste relatiestatus, tot poseren naast een huis, auto of motor die niet van de gebruiker zelf is. De meest gebruikte ‘leugen’ is het instellen van een oude profielfoto om er aantrekkelijker uit te zien. En anders is er altijd nog Photoshop.

Een gebruiker die graag ‘superanoniem’ wil blijven geeft toe dat ze haar stageplaats werk is gaan noemen op de netwerksite. „Het is meer een nuanceverschil dat iets meer in mijn voordeel uitpakt, dan een leugen. Maar ja, ‘werk’ wekt natuurlijk wel de suggestie dat je een uur- of maandloon ontvangt.”

Het geeft te denken: hoe echt is Facebook eigenlijk? Nu iedereen digitale sporen nalaat, neemt de behoefte van burgers toe om zich te profileren als een sterk ‘merk’. Veel werkgevers googelen sollicitanten. Dan is het niet prettig als de toekomstige baas op gênante feestfoto’s stuit, of ontdekt dat de gebruiker wekelijks veertig uur kwijt is aan het in elkaar knutselen van modelboten. Liegen op Facebook is dan net als liegen op het cv: niet toelaatbaar, maar wel gebruikelijk.

Damhuis beaamt dat. „Gebruikers op Facebook zijn ook steeds meer bezig met het maken van reclame voor de eigen ‘bv ik’. Een individu wordt steeds meer een bedrijf, met bijbehorende beeldvorming.”

Bedrijven manipuleren hun Facebookgegevens ook, onder meer door acties waarbij een gebruiker een product ‘leuk’ moet vinden om kans te maken op een verloot exemplaar. Het is slimme marketing die valse mond-tot-mondreclame oplevert en bedrijven laat stijgen in de ‘rankings’. Mocht deze strategie niet werken, dan kunnen altijd nog ‘likes’ gekocht worden via gespecialiseerde bedrijfjes zoals likeskopen.net of socialmediadeals.nl. De gebruiker kan daarbij zelfs kiezen of een pagina ‘leuk’ gevonden moet worden door Nederlandse fans, of internationale. Voor 39 euro vinden al 250 Nederlanders een bericht ‘leuk’.