Brieven

Dat gevangenisexperiment is geen goed voorbeeld

Zonder sociale psychologie zouden we de mens minder goed begrijpen, betoogt Ellen de Bruin (Opinie, 28 juni). Het is jammer dat ze ter onderbouwing het klassieke Stanford Prison Experiment van Philip Zimbardo gebruikt. Dit nooit in een peer-reviewed journal gepubliceerde onderzoek staat dichter bij de Stapelvariant van de sociale psychologie dan wenselijk is voor haar betoog.

Anders dan Zimbardo – en De Bruin met hem – beweert, toont het experiment niet dat het genoeg is om mensen in te delen in gevangenen en bewakers om hen te verleiden tot slecht gedrag. Wat Zimbardo niet vertelt, is dat hij zijn bewakers specifiek instrueerde en manipuleerde om sadistisch gedrag te vertonen. Dit deden ze ook, gehoorzaam aan de onderzoeker.

Recenter, wetenschappelijk en ethisch verantwoorder onderzoek van Reicher en Haslam in de BBC Prison Study toont dat het allemaal wat anders en complexer ligt. Dit is een voorbeeld van goed sociaal psychologisch onderzoek, waarover Zimbardo helaas de inhoudelijke discussie niet heeft willen aangaan.

Heeze

Oordeel OM over schoppen verwerpen is minachting

Frits Abrahams geeft zijn mening over het ‘schopincident’ in zijn column ‘Gepast geweld’ (NRC Handelsblad, 28 juni). Hoewel ik doorgaans met plezier zijn columns lees, schoot deze mij in het verkeerde keelgat.

Zoals Ben Vollaard in het door Abrahams aangehaalde artikel illustreerde (Opinie, 26 juni), wordt het beroep van politieagent geregeld eenzijdig belicht. Om deze constatering te weerleggen, trekt Abrahams de vergelijking tussen het werk van een chirurg en dat van een politieagent. Het inkomen van een chirurg staat evenwel op geen enkele manier in verhouding tot dat van een agent die op straat zijn werk doet. De stelling dat dezelfde mate van verantwoordelijkheid mag worden verwacht, lijkt mij dus niet terecht.

Abrahams, die volgens mij op geen enkele manier is bekwaamd in het toetsen van een geweldhandeling aan het geweldprotocol waaraan iedere politieagent is gehouden, denkt een oordeel te moeten geven dat indruist tegen dat van het Openbaar Ministerie (OM). Niet alleen toont hij hiermee minachting voor het vermogen van het OM om een dergelijke complexe situatie te beoordelen, hij plaatst ook extra druk op de politieagenten die hebben gehandeld volgens het zorgvuldig geformuleerde geweldprotocol. Zou het geweldprotocol niet meer voldoen aan de eisen van de tijd, dan verwacht ik dat dit wordt neergelegd waar het thuishoort: bij de politiek.

Ik kan mij levendig voorstellen dat een dergelijk videofragment veel losmaakt, maar als agenten niet kunnen rekenen op maatschappelijke acceptatie van een objectief oordeel over hun handelen, is het de vraag hoelang agenten nog bereid zijn, zoals Vollaard in zijn artikel stelt, om in ons aller belang problemen op te zoeken.

Nieuwegein

Onterechte reserves bij de benoeming van Jos Silvis

Bij het nieuws over de benoeming van mr. Jos Silvis, gekozen tot de nieuwe Nederlandse rechter bij het Europese mensenrechtenhof in Straatsburg, berichtte NRC Handelsblad (28 juni) ook dat veel Nederlandse juristen deze keuze ongepast vinden, omdat Silvis als rechter verantwoordelijk was voor de onjuiste veroordeling in de Schiedamse Parkmoord.

Hierbij werd verzuimd te vermelden dat deze kritiek in elk geval ongefundeerd en wellicht onjuist is.

Nederland kent het geheim van de raadkamer. Niemand kan uitsluiten dat Silvis zich in de raadkamer met hand en tand verzet heeft tegen deze veroordeling, maar zich heeft moeten neerleggen bij de meerderheid. Wij zullen en behoren dan ook nooit te weten te komen of Silvis voor deze veroordeling verantwoordelijk was. Het is juist een van de essentiële elementen van het raadkamergeheim dat een individuele rechter bij meervoudige rechtspraak nooit aansprakelijk kan worden gehouden voor het resultaat – ook niet als dat resultaat een misslag betreft.

De kans is aanwezig dat Silvis, met de ongeclausuleerde weergave van kritiek op zijn benoeming, iets wordt nagedragen waaraan hij part noch deel heeft en waartegen hij zich in dat geval ook niet kan en mag verdedigen.

Dat lijkt al met al unfair.

Senior rechter A (sector civiel) in de Rechtbank ’s-Hertogenbosch