Column

Baobab, origamispinnen en fierljeppende maki’s

BBC-docu Madagascar : „Een mannetje gaat op een vrouwtje af”.

De impact van menselijk leed, schreef Susan Sontag in 1977, is aan inflatie onderhevig. Inmiddels is dat een open deur, al weet ik niet of het afgenomen effect van gruwelbeelden het gevolg is van ordinaire afstomping of een sterk besef van de manipulatieve kracht van beeld. (Sontag suggereerde in Kijken naar de pijn van anderen een combinatie van oorzaken.)

Terwijl het NOS Journaal gisteravond repte van Syrische martelcentra, maalde ik onbewogen mijn avondeten. Ook kinderen zouden worden gefolterd, aldus Sacha de Boer. Ik zocht naar de tube mayonaise. Maar bij beelden van moslimextremisten die zich aan Werelderfgoed in Timboektoe vergrepen, gebeurde er iets. Terwijl de brokstukken van graftombes naar beneden donderden, klom mijn hart omhoog langs mijn slokdarm. Vanwaar die plotse emotie? Omdat individuen maar stof zijn op het aangezicht van de Aarde, terwijl cultuur iets groters vertegenwoordigt? Of was mijn moreel kompas definitief naar de gallemiezen?

Snel weggezapt naar Nederland 2, waar ik languit in een bad van geluk viel. In de eerste aflevering van de BBC-serie Madagascar (NTR) werd een portret geschetst van de unieke flora en fauna van het gelijknamige eiland. Al 70 miljoen jaar gaat de evolutie er ongestoord haar gang. Het resultaat is je reinste sciencefiction: behaarde wezens die rondspringen als ninja’s, fierljeppende bamboemaki’s, spinnen die bladeren tot pakketjes vouwen, een woud van tot messen geslepen kalksteen, de bizarre baobab. Het geheel werd begeleid door de zalvende stem van Sir David Attenborough, die zich gelukkig verre hield van antropomorfe teksten – gewoonlijk een nare hebbelijkheid van natuurfilmers. Hier werden dieren menselijke emoties noch motieven toegedicht.

Sowieso leek de mens, die al dat moois gefilmd had, in deze wereld niet te bestaan – evengoed een vorm van manipulatie. Na verloop van tijd begon die afwezigheid te wringen, want juist Madagascar heeft enorm te lijden onder houtkap en schadelijke slash-and-burn-tactieken van boeren. Maar wacht, daar dook de mens alsnog op, met in het kielzog de stichtelijke boodschap. ‘2000 jaar geleden kwam de mens naar Madagascar. Niet lang daarna was het gedaan met de olifantsvogel. Het is een bekend verhaal...’ Conclusie: red wat rest van Madagascar, voor het te laat is!

Paul Simon, rond middernacht onderwerp van de prachtdocu Under African skies (BBC), zong ooit: „Everything put together sooner or later falls apart”. Overal om ons heen: de voortdurende dans van schepping en vernieling.

Journalist Auke Hulst vervangt deze week Hans Beerekamp.