Scheid nutsbank en zakenbank

Gedurende de zwartste dagen van de kredietcrisis was het een van de belangrijkste maatstaven van bankenstress: de Libor-rente, waartegen banken bij elkaar kunnen lenen. Destijds waren er al vermoedens dat de wijze waarop dit tarief werd vastgesteld, niet helemaal in de haak was. Nu blijkt dat er door de Britse Barclays bank mee is gemanipuleerd.

Barclays, dat voorlopig te boek staat als de enige bank waar deze praktijk heeft plaatsgevonden, kreeg een boete van een half miljard dollar (360 miljoen euro). Het Britse parlement begint een onderzoek. Marcus Agius trad gisteren af als president-commissaris van Barclays. Hij werd vanmorgen gevolgd door de CEO van de bank, Bob Diamond.

Libor, de London Interbank Offered Rate, wordt elke dag vastgesteld door een selecte groep banken, waarvan Rabobank er ook een is. Barclays zou onder meer tijdens de crisis expres een te laag tarief hebben opgegeven. Dat zou zijn gedaan om te tonen dat de bank gezond en zonder problemen was, of om winst te maken met het verschil tussen de informatie die zij gaf en de werkelijke gang van zaken. Dat zelfs een minieme afwijking zeer winstgevend kan zijn, komt doordat Libor maatgevend is voor de gehele financiële markt. 350.000 miljard dollar aan leningen en financiële derivaten heeft er wereldwijd direct of indirect mee te maken.

De zaak is het zoveelste voorbeeld van misbruik van een openbare functie van een bank – het zetten van een publieke rentestandaard – voor speculatieve doeleinden. Ook deze misstand kan nu worden onderzocht, bestreden en bestraft. Maar de oorzaak ligt dieper. Als een bank een nutsfunctie bekleedt – sparen, het betalingsverkeer, het lenen aan burgers en bedrijven – en tegelijkertijd speculatief te werk gaat op de financiële markten, dan ligt het voor de hand dat deze twee activiteiten door elkaar gaan lopen. Het Westen kampt nog steeds met de kosten van het redden van banken, omdat het zich niet kan permitteren dat hun nutsfunctie wegvalt en zo het weefsel van de samenleving scheurt.

Het volledig loskoppelen van nutsbankieren en zakenbankieren is, zeker in Europa, altijd gezien als een extreme maatregel. Inmiddels zijn er in de VS, het Verenigd Koninkrijk en ook op het continent stappen gezet om een gedeeltelijke scheiding aan te brengen. De Libor-zaak onderstreept dat dit niet ver genoeg gaat. Alleen een harde knip tussen de bank als nutsbedrijf en de bank als casino zal een herhaling kunnen voorkomen. De sector maakt het er zelf naar, keer op keer.