‘Kartel’ van vakbladen citeerde elkaars artikelen

Het eerste ‘citatiekartel’ is aan het licht gekomen. Drie wetenschappelijke tijdschriften citeerden buitensporig veel artikelen uit elkaars tijdschriften, om te doen voorkomen alsof ze beter gelezen en geciteerd werden dan ze in werkelijkheid waren. Dat meldde de website van Nature News afgelopen vrijdag.

Het kartel had als doel om de impact factor van de drie leden kunstmatig op te krikken. Dit getal drukt uit hoe vaak de artikelen in een vakblad gemiddeld geciteerd worden. Tijdschriften met een hoge impact factor, zoals Nature, Science en Cell, gelden als prestigieus en invloedrijk. Wetenschappers publiceren er graag, temeer omdat subsidiecommissies onderzoekers beoordelen op het aantal publicaties in tijdschriften met een hoge impact.

De lijst met impact factors wordt elk jaar samengesteld en gepubliceerd door het databedrijf en persbureau Thomson Reuters. Dit jaar sloot het bedrijf meer tijdschriften uit van de lijst dan ooit: 51. Vorig jaar waren dat er nog maar 34, het jaar daarvoor 28.

De meeste tijdschriften werden uit de lijst gezet omdat ze te vaak eigen kopij citeerden. Drie vakbladen werden echter uitgesloten omdat ze opvallend vaak naar elkaars artikelen verwezen. Een „uitzondering”, verzekerde Marie McVeigh van Thomson Reuters in een reactie tegenover Nature News.

Het citatiekartel werd voor het eerst beschreven door onafhankelijk onderzoeker en voormalig bibliothecaris Phil Davies van het blog Scholarly Kitchen, in april. Hij werd getipt door een bezorgde wetenschapper.

Vakblad en kartellid Cell Transplantation had in 2006 nog een impact factor van 3,5, vier jaar later was die gestegen tot 6,2. Het viel Davies op dat maar twee tijdschriften verantwoordelijk waren voor de toename van het aantal citaties; de Medical Science Monitor en The Scientific World Journal.

Het kartel opereerde allerminst subtiel. Zo verscheen in 2010 een overzichtsartikel in Medical Science Monitor waarin 445 van de 490 citaties verwezen naar artikelen in Cell Transplantation. Opvallend: drie van de auteurs van het bewuste artikel zaten in de redactie van Cell Transplantation.

Het is onbekend hoe veel tijdschriften hun impact factor manipuleren middels een citatiekartel.