Iraanse olie gijzelt onze democratie

Sancties tegen Iran zijn riskant, omdat het land zo’n belangrijke olieproducent is en hierdoor verstrengeld met de wereldeconomie. Investeer meer in alternatieven voor olie, bepleit Peter Polder.

In de Europese Unie is het sinds afgelopen weekend verboden Iraanse olie te kopen. Deze sanctie maakt deel uit van een Amerikaanse campagne om de olie-export van Iran onmogelijk te maken. Ook diverse Aziatische afnemers van Iraanse olie zagen zich onder Amerikaanse druk genoodzaakt deze importen af te bouwen. Iran zag zijn export al terugvallen van tweeënhalf miljoen naar anderhalf miljoen vaten per dag.

Deze boycotcampagne is riskant voor de broze wereldeconomie, ondanks de dalende olieprijzen. De kans is fors dat deze prijzen de komende tijd weer omhoog zullen schieten.

De lopende onderhandelingen met Iran over zijn vermeende kernwapenprogramma tonen een opvallende wisselwerking met de olieprijs. Dit is een duidelijk voorbeeld van hoe olie en internationale conflicten met elkaar zijn verweven, en hoe de westerse positie steeds meer verzwakt. Iran is hierbij een voorbeeld van hoe de afhankelijkheid van olie ons in toenemende mate dwingt tot concessies aan ondemocratische regimes.

Aan het begin van dit jaar voerden de EU en de Amerikanen de druk op Iran op. De EU dreigde met een olieboycot, de Amerikanen kondigden sancties aan voor elk bedrijf dat zaken zou doen met financiële instellingen uit Iran. Vergezeld van veel diplomatiek tromgeroffel deed dit optreden de olieprijzen begin dit jaar oplopen tot 128 dollar per vat. Deze prijs is voor de wereldeconomie zeer schadelijk.

De westerse reactie was het openen van een nieuwe onderhandelingsronde met Iran. Tegelijkertijd begon er een diplomatiek offensief om rust te krijgen op de oliemarkten. De dreiging van olietekorten door een conflict met Iran moest worden weggenomen.

De Britse, Franse en Amerikaanse regeringen zetten het Internationaal Energie Agentschap (IEA) in Parijs, voorgezeten door oud-minister Maria van der Hoeven (Economische Zaken, CDA), flink onder druk. Het IEA moest zeer tegen zijn zin beloven strategische oliereserves te gebruiken om de olieprijs omlaag te krijgen. Ook Saoedi-Arabië moest onder druk beloven de olieproductie op te voeren. De oliesjeiks hebben met veel tegenzin enkele oude olievelden uit de mottenballen gehaald. Deze oude velden waren al afgeschreven. Het is volgens veel experts de vraag of ze zonder schade in productie kunnen blijven.

Het dreigen met zowel de inzet van strategische reserves als met de reservecapaciteit van Saoedi-Arabië heeft een groot risico. Het effect op de olieprijs kon weleens een mythe blijken te zijn. Als de Saoedische reservecapaciteit slechts tijdelijk kan worden volgehouden en de strategische reserves slechts tijdelijk soelaas bieden, heeft de oliemarkt een fors probleem.

Tot nu toe waren er veel twijfels en discussies over reservecapaciteit op de oliemarkt. In dit scenario zou worden bewezen dat de reservecapaciteit een zeepbel is. Oftewel: om Iran onder druk te kunnen zetten, hebben westerse regeringen hun economie op de pokertafel moeten leggen.

Nu de campagne tijdelijk haar effect heeft behaald, neemt de druk op Iran weer toe. Eerdere suggesties om de EU-sancties wat af te zwakken, zijn van tafel. Ook op het diplomatieke front is wapengekletter weer eerder aan de orde dan onderhandelingen.

Stel dat we allemaal elektrisch reden, dat onze chemie algen als grondstof had, en we de trein naar de zon namen in plaats van het vliegtuig.

Hadden we dan op de rand van een oorlog gestaan? Hadden de Golfstaten kapitalen kunnen steken in wapentuig? Zou onze economie dan worden gegijzeld door de dreiging van het wegvallen van een essentiële, steeds schaarser wordende grondstof?

Meer wapengekletter en diplomatie gaan hier het tij niet keren. De oplossing waarover niemand het heeft, is het zoeken naar alternatieven voor olie. Waarom geld verspillen aan de strijd om het zwarte goud als je ook kunt investeren in alternatieven? Dit is niet alleen duurzamer, het is ook geopolitiek eigenbelang.

Het is wat dit betreft vreemd dat partijen als de VVD en de PVV niets zien in een energietransitie. De meeste alternatieven komen van eigen bodem, en kennen een aanzienlijk lager risicoprofiel dan olie.

Peter Polder is zzp’er en heeft een adviesbureau in communicatie en research rond fossiele brandstoffen. Ook is hij researcher voor de Stichting Peakoil Nederland.