Het begon met wormenpoep

Ongeveer 30 miljoen mensen brengen afval naar 155.000 inzamelpunten van het Amerikaanse bedrijf TerraCycle. Over geld verdienen en de inzet ‘voor onze planeet’.

Door Hille Takken

Het begon met wormenpoep. Recyclekoning Tom Szaky was twintig toen hij een decennium geleden Princeton University verliet en zijn bedrijf TerraCycle begon. Szaky nam grote risico’s, balanceerde vier keer op de rand van een faillissement, maar TerraCycle is uitgegroeid tot een internationaal miljoenenbedrijf in het recyclen van bijna alles. Gelamineerde aluminiumpakjes van Capri Sun worden trendy vliegers of tassen, condooms worden designjurken en plastic VHS banden worden boekensteunen.

„Ik begon met wormenpoep omdat ik mest nodig had voor mijn wietplantjes”, zegt Tom Szaky in Egmond aan Zee, waar hij vorige maand een bijeenkomst over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) bijwoonde. „Ik liet wormen eten van de voedselresten die ik van mijn campus kreeg en investeerde 20.000 dollar in een verwerkingsinstallatie. De wormenpoep verpakte ik vervolgens in gebruikte plastic flessen. Ik heb warenhuizen als Walmart bereid gevonden om ze te verkopen.”

Toen bleek dat Szaky de plastic flessen niet straffeloos uit containers kon laten halen, liet hij dozen maken waarin hij gebruikte flessen kon inzamelen. „Niet lang daarna bedacht ik iets efficiënters: dozen zijn overal gratis te krijgen, veel mensen kunnen die zelf wel ergens scoren”, zegt Szaky. „Vanaf toen stelden we op onze website adresstickers beschikbaar waarmee bijvoorbeeld scholen en kerken hun afval, gesorteerd op soort, gratis naar onze filialen kunnen versturen. Voor ieder ontvangen stuk afval, maakt TerraCycle minimaal twee cent over naar een goed doel naar keuze.”

Deze aanpak sloeg aan; ongeveer 30 miljoen mensen brengen zo’n veertig verschillende soorten afval naar 155.000 inzamelpunten van TerraCycle. In de Verenigde Staten hebben driekwart van alle basisscholen inzameldozen staan. De afvalverwerking vindt plaats in 21 landen.

Toch heeft TerraCycle maar zo’n 120 mensen in dienst. Szaky: „Ons afval wordt geselecteerd bij externe bedrijven, deels sociale werkplaatsen. En ook de fabrieken die er nieuwe producten van maken, zijn zelfstandig. We hebben wel wetenschappers in dienst die de technische mogelijkheden onderzoeken, en vormgevers die de meest fantastische ontwerpen verzinnen.”

TerraCycle is onlangs begonnen met de inzameling van sigarettenpeuken. Van het tabak en de rijstevloei laat het bedrijf compost maken. De synthetische filters worden omgesmolten, bijvoorbeeld tot billboards.

TerraCycle werkt volgens een vast stramien: een fabrikant die verantwoordelijk is voor een bepaald soort afval, betaalt voor de verzending naar de verwerkingsloodsen, voor de donaties aan een goed doel en – omdat de verwerkingskosten hoger zijn dan de waarde van het afval zelf – voor de verwerking tot een nieuw product.

Een voorbeeld: in Nederland betaalt BIC voor de inzameling van pennen. TerraCycle bedenkt wat ervan gemaakt gaat worden, en plaatst orders bij een fabriek. TerraCycle verkoopt de nieuwe producten vervolgens aan retailers. Met dit businessmodel heeft het bedrijf vele prijzen in de wacht gesleept – bedrijven als Nestlé, Mars en L’Oreal zijn al ingehaakt.

Voor elke soort afval doet Terracycle zaken met maar één fabrikant per land. In Nederland mag alleen BIC promotie maken voor het programma, op voorwaarde dat BIC ook betaalt als er pennen binnenkomen van een ander merk. In het eerste jaar kwamen er 100.000 pennen binnen. TerraCycle maakt er onder meer pennenbakjes en tuinmeubilair van.

De jaaromzet van TerrayCycle is gestegen tot 14,2 miljoen dollar in 2011 (bijna het dubbele van die in 2009). „Ik zet me graag in voor onze planeet – maar geld verdienen is als drijfveer belangrijker”, zegt Szaky. „Als het gaat om People, Planet, Profit, heb ik meer met het milieu, dan met mensen. Toch vind ik dat ook belangrijk. We hebben 3,5 miljoen dollar besteed aan goede doelen op het sociale vlak. Martin Stein, die 23 procent van de aandelen bezit, stopt al zijn winst in een stichting voor het welzijn van kinderen. Dat vind ik cool.”

In Mexico, Brazilië en Argentinië zoeken arme mensen in vuilnisbelten naar spullen die nog bruikbaar zijn. Die verkopen ze aan lokale opkopers. TerraCycle vergroot hun omzet door de opkopers aan te bieden nog meer soorten afval op te kopen, blikjes en pennen bijvoorbeeld.

Szaky: „Ik heb een vrouw ontmoet – meer een meisje, ze zal een jaar of twintig zijn geweest – die mij daarvoor heeft bedankt. ‘Dankzij dit werk hoef ik mezelf niet als prostituee te verkopen’, vertelde ze. Dit is de maatschappij waarin ik werk. Ik strijd tegen afval, dat is mijn ding.”

Szaky zegt dat hij „ontwrichtend” wil innoveren: „Een heel systeem veranderen. Ik doe het voor de opwinding. Dat ik al vier keer bijna failliet ben gegaan, neem ik op de koop toe. Dat is mijn stijl. Ik wil een miljoenenbedrijf runnen, of sterven terwijl ik dat probeer.”