De moeder aller vogelgidsen

Een halve eeuw geleden moest de Nederlandse vogelaar het doen met slechts één behoorlijke vogelgids, die van Petersons (1954) – vertaald en bewerkt door Mr J. Kist, door ingewijden kortweg ‘de Kist’ genoemd. Dit boek beschreef de 591 soorten die toen in Europa waren vastgesteld en beeldde ze af volgens een vast stramien: mannetje, wijfje, met pijltjes die wezen op de belangrijkste veldkenmerken. Daarvoor gingen vogelboeken uit van (dode) vogels in de hand, soorten werden gedetermineerd aan de hand van lichaamsmaten. De Amerikaan Roger Tory Peterson (1908-1996) verzon in 1934 Field Guides waarin hij inzicht gaf in het gedrag, de zang en kleurenpatronen van levende vogels. Vogels kijken als tijdverdrijf nam hierdoor een grote vlucht. Nu de luchtvaart het vogelen tot in alle uithoeken van de wereld binnen ieders bereik heeft gebracht, deinzen liefhebbers er niet voor terug om bijvoorbeeld een weekje in de hooglanden van Ethiopië naar een bijzonder sijsje te gaan zoeken. Uiteraard gaat De vogels van de Hoorn van Afrika mee in de rugzak. Voor vrijwel elk land, gebergte, werelddeel, zelfs voor oceanen en eilandgroepen, bestaan tegenwoordig goede vogelgidsen.

Zelf heb ik in de loop van mijn vogelende leven een behoorlijke vogelboekenbibliotheek opgebouwd. Voor een trip naar Nieuw-Guinea schafte ik Birds of New Guinea aan. All inclusive naar de Dominicaanse Republiek? Snel nog even Birds of the West Indies kopen. Toen Birds of Bhutan eindelijk verscheen, kon ik het niet laten staan: je weet maar nooit.

Het vogelboek dat alle andere gidsen feitelijk overbodig maakt, is The Complete Illustrated Check List of the Birds of the World. Hierin staan alle ruim 10.000 vogelsoorten afgebeeld op 367 kleurenplaten die traditioneel-systematisch zijn geordend, beginnend bij de loopvogels en eindigend bij de kraaien. Drie regels tekst per soort geven de wetenschappelijke en Engelse naam, de lichaamsgrootte en het verspreidingsgebied. En dat allemaal in slechts 784 pagina’s in zakformaat. Het is het levenswerk van de Engelse jurist Tim Westoll (1918-1999) dat in 1998 verscheen. Vooral de platen van sterk op elkaar lijkende soorten zijn briljant. Neem de loofzangers – waaronder onze fitis en tjiftjaf – of de brilvogels en de tirannen. Vind de subtiele verschillen en je bent een wereldvogelaar.