Bommen zijnboemerangs

Militair ingrijpen tegen Iran zal als een boemerang op ons terugslaan. Reyer Baas geeft de belangrijkste vier redenen.

Iran verrijkt uranium en dat jaagt de internationale gemeenschap, Israël voorop, de stuipen op het lijf. Niet verwonderlijk: als Iran daarmee doorgaat, kan het uiteindelijk een kernwapen ontwikkelen. Van een regime dat de VS en Israël als satans bestempelt, wekt dat zorgen. Toch brengt militair ingrijpen ons nog veel verder van huis.

Of Iran uranium verrijkt voor vreedzame doeleinden of om kernwapens te bouwen: we weten het niet. Iran heeft het non-proliferatieverdrag ondertekend en houdt vol dat zijn atoomprogramma alleen maar bedoeld is om medische isotopen te produceren en energie op te wekken. Toch laat het land maar mondjesmaat waarnemers van het Internationaal Atoomagentschap toe.

Dat betekent echter niet dat Iran ook daadwerkelijk aan een kernwapen sleutelt. Voor Iran is het atoomprogramma een middel om de internationale gemeenschap onder druk te zetten. In ruil voor toezeggingen eist Iran erkenning van het recht om kernenergie op te wekken en opheffing van de sancties tegen het bankwezen en de olie-industrie.

Intussen blijft het dus gissen naar Irans precieze plannen en vorderingen op nucleair gebied. Dan Israël maar militair in laten grijpen? Dat zou om minstens vier redenen desastreuze gevolgen hebben.

1. Kleine slagingskans

Allereerst is de kans klein dat het doel wordt bereikt. Niet alle nucleaire installaties in Iran zijn bekend. Sommige van deze faciliteiten bevinden zich ook nog ondergronds. Die zijn van buitenaf moeilijk te vernietigen. Mocht dat wel lukken, dan zal Iran weer van voorafaan beginnen. Daarnaast moet Israël over landen als Jordanië en Irak vliegen om Iran te bereiken, wat de toch al niet bijster goede betrekkingen met hen verder zal verslechteren.

2. Burgerslachtoffers

Ook humanitair en publicitair zal een aanval negatief uitpakken: ongetwijfeld zullen bij een bombardement burgerslachtoffers vallen. Je ziet de tv-beelden al voor je. Voor het regime in Teheran is een aanval een dankbaar excuus om elke vorm van binnenlandse oppositie hard de kop in te drukken. De nationale veiligheid staat immers geen tegenspraak toe.

3. Zelfverdediging

Israël schendt het internationaal recht als het een ander land aanvalt zonder mandaat van de Veiligheidsraad. Iran daarentegen mag in zo’n geval (proportioneel) terugslaan. Is het erg als de internationale rechtsorde wordt geschonden? Jazeker, want als landen zich niet houden aan regels en afspraken die ze onderling hebben gemaakt, dan resteren de wetten van de jungle. Oplossingen voor de talrijke grensoverschrijdende problemen in het Midden-Oosten zijn dan verder weg dan ooit.

4. Destabilisatie

Misschien wel het ernstigste gevolg van militaire ingrijpen is dat de regio en zelfs de wereld worden gedestabiliseerd. De fragiele wereldeconomie zal verdere klappen te verduren krijgen, om te beginnen doordat de olieprijzen zullen stijgen. Een aanval tegen een islamitisch land kan groepen moslims verenigen in hun woede tegen Israël of wellicht tegen het hele Westen. Iran zal een aanval ongetwijfeld wreken. De Iraanse luchtmachttop heeft dit weekend gedreigd Israël ‘van de kaart te vegen’ als het waagt een aanval uit te voeren.

Verder is het de vraag of de sancties tegen Iran nog op steun binnen de VN kunnen rekenen als het land militair onder vuur is komen te liggen. Veel zinvoller dan bombardementen is dan ook om Iran via diplomatieke weg te bewegen af te zien van een ambitieus atoomprogramma. Deze week vinden er gesprekken tussen Iraanse en internationale onderhandelaars plaats om tot een akkoord te komen. Inmiddels heeft de Europese Unie de druk al flink opgevoerd met een embargo tegen de Iraanse olie-industrie.

Gelukkig is de Israëlische legertop gekant tegen een aanval op Iran en bestaat in Israël onder de bevolking ook weerstand tegen militair ingrijpen. Maar daarmee is niet verzekerd dat een aanval uitblijft. In Israël worden in september parlementsverkiezingen gehouden. Het is niet ondenkbaar dat de Israëlische premier Netanyahu aan de vooravond daarvan besluit tot ingrijpen in de hoop dat de kiezer in crisistijd de zittende macht zal versterken.

Ook niet onbelangrijk is dat in november in de Verenigde Staten presidentsverkiezingen worden gehouden. Netanyahu brengt president Obama in een ongelofelijk lastig parket als Israël daadwerkelijk militair ingrijpt. Met de verkiezingen in het vooruitzicht kan Obama het zich nauwelijks permitteren om Israël steun te ontzeggen bij een conflict met Iran. Na de verkiezingen kan Obama, mits hij wordt herkozen, zich veel harder opstellen.

Nee, veel gevaarlijk dan Iran is Pakistan. De stabiliteit in dat land wordt veel meer bedreigd, niet zozeer van buiten als wel van binnenuit. En Pakistan is niet eens bezig met de ontwikkeling van kernwapens. Het heeft ze al.

Reyer Baas is jurist en politicoloog, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen