'Bloedend hart' na fusie KLM

De KLM moest na zijn vertrek zoekend haar weg vinden, voorspelde hij bij zijn vertrek in 1990. Overnemen of overgenomen worden, was de vraag

Topman Jan de Soet voorspelde het al in 1990, zijn laatste jaar als president-directeur van de KLM: De luchtvaartmaatschappij zou in de komende tien jaar haar zelfstandigheid wel eens kunnen verliezen. „Het nationale karakter van luchtvaartmaatschappijen zal vervagen. Dan zijn fusies niet uitgesloten”, zei hij in deze krant.

Vorige week vrijdag is De Soet op 86-jarige leeftijd overleden. Hij gaf van 1987 tot aan zijn pensionering in 1990 leiding aan de KLM. Zijn opvolger, het toenmalige directielid Pieter Bouw, zadelde hij op met een probleem. Want 1990 was een slecht jaar, de KLM was voor het eerst in 14 jaar in de rode cijfers beland en moest in drie jaar tijd 200 miljoen euro bezuinigen. De deelname van 20 procent in luchtvaartmaatschappij Northwest Airlines had het jaar daarvoor nog een verlies van zo’n 30 miljoen euro opgeleverd.

De Soet begon zijn loopbaan bij de KLM in 1961 als hoofd verkoopontwikkeling. In 1971 volgde zijn benoeming tot algemeen bedrijfsdirecteur. Twee jaar later werd hij plaatsvervangend president-directeur. In zijn jaren was de KLM nog een nationale luchtvaartmaatschappij. De overheid bezat in 1991 nog 38,2 procent van de KLM-aandelen en had een meerderheid in de raad van commissarissen.

De Soet gaf leiding aan een kwetsbare luchtvaartmaatschappij. Slechts eenvijfde van de bedrijfsomzet werd in Nederland verdiend, de rest in het buitenland. Maatschappijen met een grotere thuismarkt hadden in de overname- en fusiestrijd een voorsprong. De KLM was welhaast gedwongen om marktbelangen in Europa, Amerika en het Verre Oosten te versterken. Er werd gesproken met onder meer PanAm, Sabena en British Airways. De Soet wilde dat de KLM een overnamepartner zou worden, niet een maatschappij die overgenomen zou worden. Bij zijn vertrek liet hij een miljardenprogramma voor investeringen achter, onder meer voor modernisering van de vloot. Ondanks de financiële nood, maar „noodzakelijk om de toekomst veilig te stellen”.

De Soets voorspelling dat „de KLM opgaat in een andere luchtvaartmaatschappij, of andersom”, kwam uit in 2003. Air France nam KLM toen over. „Mijn hart bloedt dat KLM geen zelfstandig Nederlands bedrijf meer is”, zei hij nadat de fusie beklonken was.

De Soet was, naast zijn werk bij de KLM, lid van de raad van commissarissen bij onder meer Ahold, Wessanen, Rai en Martin Air. Zijn afscheid van de KLM was in 1990 definitief. Want hij had nog tal van interesses waar hij niet aan toegekomen was: geschiedenis, literatuur en sport. Vooral de Tour de France had zijn interesse. Vanwege de combinatie van teamgeest en individuele prestaties. Net als bij de KLM.

Jos Verlaan