Weg uit de hemel

Kuipers keert met pijn in het hart terug op aarde. Want wat moet hij hier verder nog, nu zijn jongensdroom in vervulling is gegaan?

Redacteur Natuurwetenschappen

Zou je de geblakerde buitenkant kunnen ruiken? Of rook het er vooral naar de steppenwind? Als een groot uitgevallen kokindje-dropje stond gisteren de Sojoezcapsule in een vlakte in Kazachstan. Haast onvoorstelbaar dat drie astronauten in stugge ruimtepakken daarmee door de dampkring waren gesuisd.

Het was ook niet het onderdeel van de ruimtereis waar André Kuipers zich het meest op verheugde. De terugkeer in een krappe Sojoez is spectaculairder dan die in een veel comfortabeler spaceshuttle, had hij voorafgaand aan zijn ruimtereis al eens via Skype uitgelegd. „Maar ik denk dat het veel vervelender wordt dan omhoog gaan.”

Dat komt zeer zeker ook doordat de astronauten na maanden van prettige gewichtsloosheid op aarde ineens weer zwaar zijn, én zich bovendien onderweg tijdens het afremmen zelfs vier keer zwaarder voelen dan ze op aarde zijn. „Stel je voor dat je een half jaar op een waterbed hebt gelegen, zoiets is gewichtsloosheid wel een beetje”, zei Kuipers destijds. „En dat je dan in de Sojoez ineens vier keer zo zwaar wordt. Of als je pech hebt zelfs acht keer...”

Dat voelt ongeveer zo, zei hij: „Je ligt in de cabine en op een gegeven moment gaat er een olifant op je zitten en daarna wordt die olifant vervangen door de permanente zwaartekracht van de aarde.” Niet fijn – zelfs al verloopt alles volgens het boekje, zoals gisteren.

Ineens stroomt het bloed naar je benen en moet je hart het weer omhoog pompen. Het kost moeite om een hand op te tillen, of een been. Je ogen weten niet meer waar ze heen moeten draaien als je je hoofd beweegt. Je bent duizelig nu er ineens weer onder en boven is, links en rechts. Aardziekte, heet dat.

Vandaar dus dat astronauten voorzichtig uit de Sojoezcapsule omhoog getakeld worden en daarna in draagstoelen, als Romeinse keizers, over de steppe naar een grote tent worden gebracht voor medische check-ups.

Zouden de drie astronauten, vlak daarvoor, vanuit de capsule al de geluiden van buiten hebben gehoord? Hoe er helikopters aan kwamen vliegen? Hoe Russische technici een ladderconstructie over de capsule plaatsten? Hoe ze daarna het luik aan de bovenkant van de capsule open schroefden?

In niets deed het spektakel denken aan futuristische sciencefictionfilms. Geen knipperlichtjes, automatische open klappende luiken of uitschuivende robotarmen. Gewoon degelijke lowtech in hoog gras. Maar het werkt wel: sinds 1971 zijn er geen dodelijke ongelukken met Sojoezcapsules gebeurd.

En nu? Iedereen kon zien dat Kuipers zich in de ruimte als een vis in het water voelde. Hij hoefde helemaal niet te zeggen dat gewichtsloosheid heerlijk was, dat het uitzicht op de aarde ‘schitterend’ was en dat de rustige momenten tijdens zijn reis hem deden denken aan de sciencefictionboekjes uit zijn jeugd. Dat spatte zo wel van de foto’s en filmpjes af – of Kuipers nu aan het stofzuigen was, aan het eten, bezig met onderhoudswerkzaamheden of met een van de vele proeven aan boord.

Zelf vond Kuipers het aankoppelen van het Amerikaanse commerciële ruimtevrachtschip Space Dragon een hoogtepunt van zijn reis. Samen met collega Don Pettit viste hij met de lange Canadese robotarm dat ruimteschip op, dat het ruimtestation ISS tot op de millimeter nauwkeurig was genaderd, zelfs al reist dat station met 28.000 kilometer per uur.

Maar ook de proeven deed hij met plezier, zei Kuipers. Proeven om te bekijken hoe vloeistoffen en materialen zich in gewichtsloosheid gedragen. Proeven die inzicht geven in alledaagse aandoeningen, zoals botontkalking, dat op aarde vooral oudere vrouwen treft, en in de ruimte elke astronaut. En proeven natuurlijk die lieten zien wat gewichtsloosheid met mensen doet – met het oog op verre, toekomstige ruimtereizen zoals naar Mars.

Zelf zal Kuipers niet meer terugkeren naar de ruimte, verwacht hij. En zo lijkt zijn terugkeer ook een beetje op een scenario van in een zwart gat vallen. Vooral omdat Kuipers als jongen al astronaut wilde worden, en jaren en jaren trainde om te komen waar hij nu een half jaar is geweest.

„Als we loskoppelen van het ruimtestation, zal ik met spijt die knop indrukken”, zei hij van te voren via Skype over het moment waarop hij, als boordwerktuigkundige, het Sojoezruimtevaartuig zou moeten ontkoppelen van het ruimtestation.

Maar voorlopig krijgt Kuipers het vooral erg druk. Het afgelopen etmaal vloog hij naar Houston, waar zijn gezin op hem wachtte. De proeven gaan daar nog een tijdje door. Hoe ziet zijn hersenactiviteit er nu uit, weer mét zwaartekracht? Hoe lang duurt het voor zijn oogcoördinatie weer hersteld is? Zijn spiercoördinatie? Welk dieet helpt het bestvoor het herstel van botontkalking? Kuipers is nog niet van de metingen af.

Op 20 juli keert Kuipers dan terug naar Nederland, en op 27 juli reist hij door naar Sterrenstad bij Moskou. „We gaan een feestje voor hem organiseren”, verklapt Anna Tsikhaya (van het Russiche kantoor van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA) alvast. Want na alle trainingen in Japan, Canada, Houston (NASA), Keulen (ESA) en in Sterrenstad (Roscosmos) en na bijna 30.000 rondjes om de aarde, is ‘@astro_andre’ nu een beetje van iedereen.