Spanjaarden willen bij politici teamgeest van hun voetballers zien

Met de derde grote voetbaltitel op rij bewijst Spanje dat het in Europa ook kan uitblinken. Kortstondige vreugde in een land dat is lamgelegd door politici.

Spanjaarden vierden gisteravond uitbundig feest, zoals hier in Madrid, nadat het Spaanse nationale voetbalelftal de Europese titel had veroverd door een 4-0 zege op Italië. Foto AFP

De Spaanse premier Mariano Rajoy is meestal nogal mediaschuw, maar gisteren greep hij de Spaanse 4-0 zege op Italië in de EK-finale aan voor een zeldzaam interview. Het nationale elftal is „een groep hele normale verstandige en evenwichtige mensen”, zei hij in de catacomben van het stadion in Oekraïne. „Wij identificeren ons allemaal met hen.”

Dat zouden Spanjaarden graag meer zien. La Roja, de Spaanse voetbalploeg, schreef geschiedenis door de derde grote titel op rij te winnen: het EK in 2008, het WK in 2010 en nu weer een EK. Maar de discipline, teamgeest en creativiteit van de internationals zouden veel Spanjaarden ook graag aantreffen bij de bestuurders.

Op sportief gebied presteert Spanje al jaren bovengemiddeld. Politiek en economisch dreigt de onttakeling. De eurocrisis heeft ook een institutionele crisis blootgelegd: de afgelopen decennia zijn politici zich met vrijwel elke sector van de samenleving gaan bemoeien; van de rechtspraak de financiële sector en de media tot kunst en sport. Het leidt tot een verlammende polarisatie. De Spanjaarden worden er moedeloos van.

Nu zijn voor even de zorgen vergeten. De recessie, de wankelende banken, de massawerkloosheid, de eurocrisis en de corruptieschandalen verdwijnen naar de achtergrond. Bij de bakker, aan de bar en op het strand gaat het gesprek voorlopig over de EK-finale waarin Spanje Italië op magistrale wijze oprolde.

Maar zelfs bij deze finale werd politiek bedreven. Regionationalistische burgemeesters in Barcelona en Girona (Catalonië) en Bilbao en San Sebastián (Baskenland) gaven geen toestemming om de wedstrijden te vertonen op grote schermen in de open lucht. Zij zetten zich graag af tegen de centrale staat en willen hun stad niet vol Spaanse vlaggen zien. Een vlag die er kwam onder de rechtse dictator Franco, die de Baskische en Catalaanse taal en cultuur stevig onderdrukte.

De doorsneevoetbalfan gaat veel meer ontspannen om met de beladen erfenis van Spaans nationalisme. Die hangt de vlag uit voetballiefde aan zijn gevel, zonder een politiek statement te maken. Zelfs de Madrileense wijk Lavapiés, een bolwerk van anarchistisch links, hing dit weekend vol met banderas. Om hier wat tegenwicht aan te bieden had één bewoner aan zijn balkon naast de huidige vlag óók een rood-geel-paarse driekleur opgehangen. De vlag van de Tweede Republiek, waar Franco’s staatsgreep in de jaren dertig een einde aan maakte. Op het veld in Kiev droegen Barcelona-spelers Fàbregas en Piqué een Catalaanse vlag. In het feestgedruis leidde dat amper tot ophef.

Clubvoetbal was in Spanje lange tijd veel belangrijker dan het nationale team, dat er doorgaans weinig van bakte. Voor oudere generaties is dit nog steeds zo. Maar voor jongeren, onder wie veel immigranten, is succes van La Roja gewoon geworden. Ze dreigen zelfs wat verwend te raken. Rondom het Bernabéu-stadion in Madrid, waar tienduizenden jongeren de wedstrijd volgden, werd al geroepen om een vierde titel, in 2014 op het WK in Brazilië.

In de beste traditie van brood en spelen probeert de politiek gebruik te maken van het voetbalsucces. Volgens veel Spanjaarden was het bijvoorbeeld geen toeval dat de regering vorige maand Europese noodhulp inriep precies één dag voordat Spanje aftrapte op het EK. En gisteren, enkele uren voor het eerste fluitsignaal, meldde de minister van Economie dat de recessie zich afgelopen kwartaal sterker dan verwacht heeft verdiept.

Deze problemen komen ongetwijfeld snel weer terug. Zo circuleert er al een internetpetitie die de spelers oproept hun winstpremies af te staan aan een goed doel. Of er in ieder geval belasting over te betalen. De EK-zege doet de crisis wel even vergeten, maar niet verdwijnen. Gevraagd of hij de ploeg vandaag zal ontvangen in Madrid, antwoordde premier Rajoy ontkennend. „Ik zit met mijn Europese rompslomp.”