Mexico kiest voor partij uit het verleden

Nu Enrique Peña Nieto de nieuwe president van Mexico wordt, keert de partij die het land het grootste deel van de twintigste eeuw domineerde terug aan de macht.

Ingeluid door een 18-koppige Mariachiband met trompetten en accordeons heeft Enrique Peña Nieto vannacht de overwinning in de Mexicaanse verkiezingen opgeëist. Na twaalf jaar in de oppositie is de Institutioneel Revolutionaire Partij (PRI) terug aan de macht.

De partij, die Mexico bijna de hele twintigste eeuw onafgebroken regeerde, kreeg rond de 38 procent van de stemmen, aldus voorlopige uitslagen. Woensdag volgt de officiële telling, maar de huidige president Calderón van de PAN (Nationale Actiepartij) heeft de uitslag al erkend.

Bij het partijkantoor van de PRI in Mexico-Stad werden vanaf de vroege avond oorverdovend luid Mexicaanse feestliederen gespeeld in afwachting van de vrijwel zekere overwinning. De partij liep de hele campagne voor in de peilingen, ondanks de felle weerstand die Peña Nieto opriep bij een deel van de kiezers.

Terwijl confetti in de kleuren van de Mexicaanse vlag uit de lucht dwarrelde hield Peña Nieto een overwinningstoespraak waarin de woorden ‘democratie’ en ‘samenwerking’ een vast ritme vormden. „Vandaag heeft de democratie gewonnen. Vandaag hebben we allemaal gewonnen”, zei hij herhaaldelijk.

Deze boodschap van eenheid en vrijheid is bedoeld als tegengif tegen het antidemocratische imago dat zijn tegenstanders hebben geschetst van Peña Nieto en de PRI. Vooral de linkse politicus Andrés Manuel López Obrador waarschuwde aanhoudend voor een terugkeer van de corruptie en repressie waarmee de PRI zo lang wist te regeren.

Obrador profiteerde zondag van de strategische stem van Mexicanen die een terugkeer van de PRI wilden voorkomen. Desondanks bleef hij steken op zo’n 31 procent.

De oud-burgemeester van Mexico-Stad weigert de uitslag te erkennen, al was zijn toon vannacht minder vechtlustig dan in 2006. Toen verloor hij nipt en demonstreerde hij wekenlang met zijn aanhangers tegen de vermeende fraude van Calderón.

„Ik neem een afwachtende houding aan”, zei een vermoeid ogende Obrador vlak voor middernacht. „Het laatste woord is nog niet gesproken.” Zijn aanhangers op het Zócalo, het centrale plein van Mexico-Stad, ontvingen de uitslag met tranen en kreten van „fraude”. Volgens de onafhankelijke verkiezingscommissie van Mexico is de stemming eerlijk verlopen.

De grote verliezer is de PAN van president Calderón, die zich niet herkiesbaar kon stellen omdat de grondwet slechts één zesjarige termijn toestaat. PAN-kandidaat Josefina Vázquez Mota (25 procent) richtte zich vooral op de bestrijding van corruptie – en daarmee impliciet bestrijding van de PRI, die in de meeste staten altijd de macht heeft gehouden.

De 45-jarige Peña Nieto heeft zich gepresenteerd als het nieuwe gezicht van een partij die niets meer te maken heeft met de PRI van vroeger. Bewust van zijn ballast zei Peña Nieto vannacht dat er nu een nieuwe generatie zal regeren. „Er is geen terugkeer naar het verleden. Wij bouwen aan het Mexico van de toekomst.” Volgens critici is de partij echter niet opgeschoond.

De andere kandidaten vielen hem afgelopen maanden fel aan op zijn periode als gouverneur van de deelstaat Mexico (2005-2011). Peña Nieto zou fraude en misdaden hebben toegedekt. Hoewel de criminaliteit daalde tijdens zijn termijn, steeg het aantal vrouwenmoorden, een aanhoudend probleem in Mexico.

Na een bitter verkiezingsdebat zette het team van Peña Nieto in mei documenten online die een aantal aantijgingen ontkrachtten. De pijnlijkste insinuatie was dat Peña Nieto een rol speelde bij de dood van zijn eerste vrouw, die in 2007 overleed na een epileptische aanval. Peña Nieto, die naast de drie kinderen uit zijn eerste huwelijk twee buitenechtelijke kinderen verwekte, zag zich genoodzaakt de overlijdensverklaring van haar arts in de campagne vrij te geven.

Maar niet alle verdachtmakingen zijn opgehelderd. Peña Nieto’s naam blijft besmet door een vermeende deal met televisiemonopolist Televisa voor steun aan zijn campagne. Vorige week onthulde The Guardian het bestaan van een geheim Peña Nieto-team binnen Televisa, de voormalige werkgever van zijn tweede vrouw, de soapster Angélica Rivera.

De nieuwe president van Mexico, bekend als ‘de vetkuif’ vanwege zijn Elvis-kapsel, bleef stoïcijns. De aanvallen leken af te ketsen op zijn stralende glimlach. Gesterkt door zijn grote voorsprong in de peilingen nodigde Peña Nieto zijn rivalen uit om samen te werken in het Congres en in de deelstaten, een boodschap die hij vannacht herhaalde. „Ik sta klaar om naar ieders mening te luisteren.”

In grote lijnen is de agenda van de centrumlinkse Peña Nieto hetzelfde als die van de centrumrechtse PAN en net als Calderón heeft hij een internationale blik.

Peña Nieto zegt zich te gaan concentreren op het creëren van banen en het bestrijden van de drugskartels. De PAN heeft al toegezegd mee te werken, ook al werd de partij afgelopen jaren precies op deze thema’s om electorale redenen dwarsgezeten door de PRI.

Het is nu aan Peña Nieto om zijn belofte na te komen dat hij voor het landsbelang zal werken en niet voor zijn partijbelang. Het brede scala aan gevestigde machten binnen de PRI – vakbonden, rijke zakenmensen, landeigenaren – kan Peña Nieto echter overschaduwen.