Geruststellende gedachten

Sociaal psychologen kunnen opgelucht ademhalen, ze zijn de enige niet. Vorige week kwam meer wetenschappelijk gesjoemel aan het licht. Een onderzoek uit 1948 waaruit zou blijken dat vrouwen van nature neigen naar monogamie terwijl het vreemdgaan mannen in de genen zit, werd meer dan 60 jaar na dato onderuitgehaald. Het onderzoek was al duizenden keren geciteerd, al die tijd gold het als onaantastbaar. Totdat evolutionair bioloog Patricia Gowaty zich eens over de werkwijze en interpretatie boog.

Hoe kon het dat niemand eerder de gebreken zag? Omdat niemand eerder goed keek. ‘Voor sommige mensen waren de resultaten zo geruststellend dat het de moeite niet waard was om ze te bestrijden’, aldus Gowaty. Het onderzoek bevestigde een algemeen geaccepteerd wereldbeeld van kuise vrouwen en hitsige mannen en daarom hield het stand.

Tegelijkertijd gebeurt het omgekeerde ook – resultaten die in een diepe la verdwijnen omdat ze te verontrustend zijn. Twee weken geleden dook plotseling een verslag op over het seksuele gedrag van de Adéliepinguïn. Wat bleek? Die schattige beestjes in rokkostuum deden aan verkrachting, pedofilie en necrofilie. Mannetjes paarden met vrouwtjes die al maanden dood waren, kuikens werden voor de ogen van hun ouders misbruikt. Het verslag werd meer dan 100 jaar geheim gehouden.

Wetenschappelijke inzichten staan nooit op zichzelf. Ze worden gevormd binnen een politieke en culturele context; er moet ruimte voor zijn. En is die ruimte eenmaal gevuld, dan oefenen ze weer invloed uit op de politiek en cultuur.

Zo denk ik bijvoorbeeld dat er een verband te leggen is tussen het verbod op pedopartij Martijn en het groeiend geloof in de almacht van het brein. Martijn werd niet verboden op basis van strafbare handelingen, maar op hetgeen er gezegd en geschreven werd. ‘Woorden zijn nu ook daden’, kopte nrc.next. Vanuit de hersenwetenschap is dat een logisch standpunt. Zonder vrije wil is er tenslotte weinig verschil tussen gedachten en gedrag. Beiden zijn een uiting van een essentie die vastligt. Een essentie die in dit geval het label ‘monster’ krijgt.

‘Ons wereldbeeld beperkt onze verbeelding’, zei Gowaty. Sommige vragen worden simpelweg niet gesteld en sommige antwoorden zijn zo geruststellend dat ze eindigen als dogma.